Beweging Brede Blik wil een beweging op gang brengen met professionals, vrijwilligers, mensen met ervaring in de jeugdzorg, inwoners waaronder jongeren en ouders en gemeenten die elkaar scherp houden en inspireren. Om samen te kijken hoe we het beste kunnen handelen om het gewone leven te versterken. Het doel is dat iedereen mee kan doen aan de samenleving, ook als mensen pech onderweg hebben of in hun leven zijn vastgelopen.
Urgentie voor een brede blik
Professionals kiezen dit beroep, omdat ze zich sterk willen maken voor kinderen en jongeren in de knel. Maar eenmaal on the job is het vaak moeilijk om je idealen vast te houden en doe je je uiterste best om in elk geval een paar mooie kleine kansen te creëren.
Jeugdprofessionals worden vaak moedeloos van de vele kritiek die hen overspoelt en we zien steeds meer professionals die hun werk in de jeugdzorg verlaten. De kranten staan vol van zaken die fout gaan. En de reactie van de professional is dan logischerwijs verdedigend: waarom staat er niet in wat goéd gaat?
Er gaat veel goed maar we moeten de ogen niet sluiten voor wat helaas niet goed gaat
Zo zien we dat, ondanks goede bedoelingen, steeds meer jonge mensen apart worden gezet, apart worden gelabeld en apart worden gemáákt. Ze vallen massaal buiten de boot. Vele duizenden kinderen zijn buitengesloten van de samenleving of leven in onveilige situaties. Nog te veel ouders staan er alleen voor. Zij worden alleen verantwoordelijk gehouden voor de opvoeding. Opvoeden is geen sinecure en zeker niet als je relatie, je netwerk, je werk, je wijk en de school van je kinderen je in de steek laten en niemand je bij staat om de verbinding met anderen te maken.
Dit alles kan niet de bedoeling zijn van alle inspanningen.
‘Change the world, change the conversation.’ Cormac Russell
Er is een transformatie nodig. Het roer moet om. Dan kan die tomeloze energie van professionals naar het versterken en herstellen van het gewone leven in plaats van steeds gefocust te zijn op problemen en oplossingen die niet goed genoeg werken. Dan horen buitensluitingsmechanismes tot de uitzonderlijke noodzaak en niet tot de dagelijkse praktijk.
Misschien hoeven we daarvoor slechts eerlijk naar onszelf te kijken. Dan weten we hoe voorspelbaar, maar ook hoe ongerijmd onze menselijke wensen of acties soms kunnen zijn. Hoe in beton gegoten plannen en methodes, dossiers die je levenslang geven voor bepaald gedrag en ingeslepen gevaarlijke aannames over ‘bepaalde buurten, kinderen en gezinnen’, in ons eigen leven niet zouden werken.
Wij zouden onze eigen kinderen en onszelf, mits in uitzonderlijke situaties, nooit willen verstoppen achter labels, behandelplannen en gesloten deuren. Waar je van geen andere betekenis kan of mag zijn dan die van ‘cliënt’.
Blikopener
Dat het ingewikkeld kan zijn om vanuit een brede blik te kijken, weten we maar al te goed. Daarom hebben we deze reisgids gemaakt. Niet als stappenplan maar meer als blikopener. Als je dingen voortaan écht anders wilt doen, geven we je graag de volgende werkzame principes mee om gezamenlijk een beweging brede blik op gang te brengen.
Wat je doet moet kloppen
We weten vanuit onderzoek naar veranderprocessen dat als je iets écht wilt veranderen, je handelen op alle vlakken moet kloppen. Wat je doet moet kloppen met wat je wilt, denkt en voelt. Wat je vastlegt in regels en afspraken moet kloppen met wat mensen kunnen en willen. En als je je nek uitsteekt omdat je iets wilt, helpt de bescherming van een groep die hetzelfde wil. Consistent handelen heet dat. Als er ergens iets niet klopt, ontstaat er ruis en komt de verandering niet op gang.
Spreek je uit
Dit vraagt dat je je duidelijk uitspreekt over wat je wilt bereiken, waardoor anderen die dit ook willen zich erbij aan kunnen sluiten. Hierin denken we overigens graag met je mee. Deze ongewone reisgids is slechts het begin. Wat je wilt bereiken komt vaak voort uit het urgentie gevoel ‘ik wil dit niet langer’. We nodigen je uit om vanuit een brede blik na te denken ‘hoe dan wel’ en hier denkkracht van mensen om je heen bij te betrekken. In deze reisgids kun je lezen hoe anderen dit hebben gedaan.
Hobbels overwinnen
Dat je hobbels tegenkomt in het toepassen van een brede blik is onvermijdelijk. Soms is het gewoon ronduit frustrerend. Zeker als een gewoon fijn leven op het spel staat van iemand om wie je geeft. Deze hobbels komen vaak voort uit verschil in belangen, die dilemma’s blootleggen. Op dat punt begint het echte veranderen.
Als het je lukt om nieuwsgierig te blijven naar de blik van een ander en niet te reageren vanuit boosheid, ongeduld, angst of je eigen gelijk, is de kans groot dat er ruimte ontstaat om anders naar hetzelfde vraagstuk te kijken. Mensen die kritisch naar hun eigen rol durven kijken en anderen hierbij om hulp vragen, krijgen vaak meer voor elkaar.
In deze reisgids staan handvatten om je werk kritisch vanuit het gewone leven te belichten. Met ándere vragen die je zowel aan de mensen stelt die je ondersteunt als aan jezelf en je collega’s. In feite zijn het dezélfde vragen. De antwoorden kunnen je verwarren, maar helpen om je zojuist verworven brede blik niet snel weer te vernauwen.
Deel actief wat werkt
Het werkt zeer motiverend als je met elkaar kunt delen wat werkt. Het stimuleert je creatieve vermogen en zet je aan tot denken: kan dit in mijn situatie misschien ook werken? Daarom willen we mensen bij elkaar brengen die willen leren. Heb je zelf een inzicht dat je wilt delen of juist een vraag? Laat het ons weten, dan denken we met je mee!
Mail naar reisbureau@ongewonereisgids.nl
‘Kinderen hebben maar één toekomst, daar moeten we dus waanzinnig zuinig op zijn!’ Eelco Eerenberg, wethouder gemeente Utrecht
Kom zelf in beweging
Wil je graag dat ook anderen meer vanuit een brede blik handelen? Begin dan gewoon zelf, door ruimte en veiligheid te organiseren om te experimenteren. Door momenten te kiezen waarop mensen vanuit verschillende invalshoeken met elkaar in gesprek kunnen en zich kunnen spiegelen.
Voorkom dat je andere mensen wilt veranderen, dat werkt niet. Dan wordt veranderen vooral ‘ver van anderen’. Als je in elke handeling uitstraalt waar je voor gaat, laat je anderen ervaren wat dit oplevert en kunnen ze uit vrije wil kiezen om mee te doen. Dan komt er een beweging op gang.
Publicatie: Ongewone Reisgids voor het Gewone Leven
Beeld: © Beweging Brede Blik
“De kracht van het gewone lijken we te zijn vergeten”
Op 25 November is de ‘Ongewone Reisgids voor het Gewone Leven’ verschenen. Deze goed gevulde en kleurrijke gids is speciaal geschreven voor alle professionals en ondersteuners die met jonge mensen en hun hechte kring van mensen werken. We spraken Astrid Greven, de schrijver van de reisgids.
Het is niet als een gewone reisgids die je de weg wijst in een vreemd gebied of onbekend land, maar het is in die zin ‘ongewoon’ omdat het je juist de weg helpt te vinden op je eigen terrein. In het bekende gebied van je gewone, dagelijkse leven. Ben je om welke reden dan ook vastgelopen, dan is er een risico dat het gewone leven uit beeld raakt. De Ongewone Reisgids wil helpen dát te voorkomen.
De Ongewone Reisgids is tot stand gekomen in samenwerking met Astrid Greven, Helena Hartholt en Mario Nossin (ambassadeur wijkgericht werken OZJ).
Oplossing gezocht binnen eigen gemeenschap
Astrid Greven woonde vanaf 1989 ruim tien jaar in Nieuw Zeeland waar ze werkzaam was in de jeugdzorg. In deze bijzondere omstandigheden kwam ze in aanraking met de oorspronkelijke bewoners van Nieuw Zeeland, de Maori’s. Wat haar direct opviel was dat bij problemen de oplossingen vooral in de gemeenschap werden gezocht en minder snel binnen de hulpverlening.
Was er een onveilige situatie? Dan werd veelal eerst gekeken of dat binnen de eigen gemeenschap aangepakt en opgelost kon worden. Dit heeft bij haar het eerste vonkje aangewakkerd om op een andere manier naar (jeugd)hulpverlening te kijken. De rol van de hulpverlener was hiermee eerder faciliterend dan puur hulpverlenend.
‘De gids nodigt ondersteuners uit om met een brede blik hun werk te doen. Dat betekent dat je je vooral focust op kwaliteiten, kansen en kennis van mensen en buurten, zonder hun problemen te bagatelliseren. De gids maakt je nieuwsgierig, het prikkelt en daagt uit. Je vindt hoopgevende vergezichten, tips en verrassende voorbeeldvragen die meteen toegepast kunnen worden in de dagelijkse praktijk.’ - Astrid Greven
De kracht van het gewone ontdekken
Greven: ‘Wat er in deze reisgids verteld wordt is niet iets nieuws. Het is al eerder gedaan, het bevat gedachtes en inzichten die in het verleden bewezen hebben goed te werken. In het ingewikkelde zorgsysteem lijken we ‘de kracht van het gewone’ te zijn vergeten. De gids biedt een hernieuwde, frisse kijk op jeugdhulpverlening en geeft daar ook handvatten voor.’
Astrid ziet de gids zelf niet als een vrijblijvend naslagwerk, maar meer als een roep tot verandering. Zij vindt dat een welvarend land als Nederland nog teveel kinderen en hun opvoeders in de kou laten staan. Ondanks de beste bedoelingen, worden ze buitengesloten of wordt er niet wezenlijk naar hen geluisterd. Dat moet veranderen. ’Een kind heeft maar één jeugd en dat mogen wij niet verkwanselen.’
Toegang tot de samenleving
‘Het is belangrijk dat mensen die vast komen te zitten zo snel mogelijk de juiste ondersteuning krijgen, zonder dat ze daarmee goed werkende omstandigheden, vertrouwde mensen of hun rechten verliezen. Mensen moeten volgens mij altijd toegang tot de samenleving hebben, waarvan ‘zorg’ een onderdeel is. Denk hierbij bijvoorbeeld aan ondersteuning in de buurt, thuis, op school. En ook aan vertrouwde personen die het gezin even willen bijstaan of kinderen tijdelijk willen opvangen. Voor creatieve oplossingen is de denkkracht nodig van mensen zelf en diegenen die willen dat het goed gaat met de kinderen, jongeren, gezin of buurt.’
Problemen zitten vooral ook in de samenleving
‘Stel, je komt als hulpverlener in aanraking met een kind dat in armoede opgroeit. Inmiddels lijkt een gebruikelijk gedachtegoed dat er dan toegang moet komen tot de voedselbank. Het eerste en belangrijkste is dat er eten op tafel komt. Maar het lost het armoedeprobleem, wat er aan ten grondslag ligt, niet op. Het vermindert de honger, maar niet het lijden van mensen en de schaamte, het stigma en de stress die erbij komen kijken wanneer je geen geld hebt.’
Hoe zou het anders kunnen? Astrid vertelt: ‘Het helpt wanneer we maatschappelijke vraagstukken niet alleen bij individuen leggen maar juist bij de samenleving. Het is in zo’n geval belangrijk om te kijken naar de kwestie armoede die voor veel méér mensen geldt. Je kunt dit onder andere doen door jezelf kritische vragen te stellen bij een gezin dat in armoede leeft.
Deze grote vraagstukken kunnen ondersteuners niet in hun eentje oplossen. Maar we hoeven niet zomaar te accepteren dat veel mensen naar een voedselbank moeten om hun kinderen te voeden. We kunnen het samen met hen aankaarten en wellicht vindingrijke gedachtes aanboren om buitensluiting tegen te gaan. Dat komt uiteindelijk niet alleen dat ene gezin maar de hele samenleving ten goede’.
Uit de Ongewone Reisgids:
Veranderen is lastig want een mens is een gewoontedier. Toch weten we dat het soms noodzakelijk is om dingen anders te doen. Zeker als de veiligheid van jou of die van je naasten in het geding is geraakt. Mensen die tegenslag ondervinden, hebben af en toe een zetje nodig om een stap te maken waardoor ze weer kunnen ademhalen, bewegen en groeien. Maar hóe dat zetje eruit ziet kan nogal verschillen. Dwingen, overtuigen, straffen, verwarren, controle uitoefenen, protocollen volgen – het werkt allemaal maar zelden. Op zo’n moment kan het helpen om op een andere manier vragen te stellen. Aan jezelf, maar ook aan de kinderen en ouders waar je mee te maken hebt. Wat zouden zij willen betekenen, waarom kunnen wij niet zonder hen in deze wereld? Wat zijn hun dromen, wensen, verlangens? Wat zouden zij willen dat er gebeurt? Jonge mensen hebben niet alleen dingen nódig, ze willen zelf ook iets kunnen bieden en van betekenis kunnen zijn. Iedereen doet ertoe. Iedereen kan iets bijdragen. Waardering krijgen is soms belangrijker dan hulp krijgen. Als professional kun je mensen uitnodigen om hun verhaal te doen en gesprekken te voeren die hun motivatie aanwakkert om op onderzoek te gaan naar wat ze echt zouden willen.
Basisbehoeften
Een mens is er van nature op gericht zichzelf te ontwikkelen en te ontplooien. We hebben allemaal basisbehoeften. Wat helpt is om deze behoeften te erkennen, aan te boren en te versterken. Volgens de theorie van Deci en Ryan heeft ieder mens drie basisbehoeften om goed te kunnen functioneren en gemotiveerd te raken om in beweging te komen. Je kunt het gemakkelijk onthouden: ABC van psychologische basisbehoeften,
In de praktijk
De Reisgids is wellicht ook zo ‘ongewoon’ omdat de gids echt poogt om mensen nieuwsgierig te maken en op een andere manier te laten denken. Je vindt hier dan ook geen hapklare stappenplannen, geen methodieken of samenvattingen met aanbevelingen. Wat dan wel? ‘Elke persoon en organisatie is anders. Het is daarom vooral een uitnodiging voor ondersteuners en anderen om eruit te halen wat ze op dat moment belangrijk vinden.
Net als bij een gewone reisgids kun je in deze gids kiezen welke tips en kennis je wel of niet gaat gebruiken. Ben je een natuurmens en valt je oog op een foto van een mooi landschap, dan besluit je wellicht om naar die plek toe te gaan. Bij deze gids werkt dat ook zo. Natuurlijk hopen we dat de reisgids kan motiveren tot verschillende gedachtegangen en daarmee discussies op gang kan brengen over de (jeugd)hulpverlening. De gids wil helpen om met elkaar te leren en tegelijkertijd te “ontleren” van hoe we tot nu toe zaken aanpakken.’
‘Het huidige systeem voldoet lang niet altijd. Er is wel wat lef en onzekerheid nodig om los te durven komen van je huidige praktijk. Om het ‘gewone’ en niet het ‘speciale’ te benadrukken. Maar dan kunnen we misschien wel de eenzaamheid, wanhoop en machteloosheid die bij veel kinderen en opvoeders spelen wegnemen. En vervangen door plezier, hoop en vertrouwen. Dát hopen we te bereiken met de gids. Belangrijk is dat we dan ook feedback krijgen van de lezers en we de gids kunnen snoeien en laten groeien met hun inzichten.’
Beweging brede blik
De gids wordt positief ontvangen door de jeugdprofessionals, ouders en ervaringsdeskundigen die het al hebben proefgelezen. Ze zeggen ‘eindelijk hebben we handvatten voor het gewone leven. Het lijkt allemaal vanzelfsprekend, maar het is het niet. Dit houdt ons scherp.’
Daarom is de reisgids ook een inspiratie voor een beweging die de ‘toegang tot de samenleving’ voor iedereen mogelijk maakt: de beweging brede blik. Je vindt er meer over achterin de reisgids en op de website.
Waarom meedoen met de Beweging Brede Blik?
De meeste professionals, vrijwilligers of mensen die vanuit hun ervaring mensen ondersteunen, willen hun werk goed en zorgvuldig kunnen doen. Met een groot hart en compassie voor de medemens in nood. Je gunt de ander een betekenisvol leven waarin geregeld een glimlach te zien is. Dát motiveert jou om dit werk te doen, om door te zetten, vasthoudend te zijn en krachten te verzamelen met anderen en voor elkaar te boksen wat voor elkaar gebokst moet worden.
We weten dat het werk niet eenvoudig is. Maar soms lijkt jouw werk onnodig moeilijk. Dan ben je meer bezig met voldoen aan verplichtingen dan aandacht geven aan mensen die dat nodig hebben. Dan ben je meer bezig met redden dan aandacht hebben voor de veerkracht van mensen en hun netwerk. Dan ben je meer bezig met een kind en de ouders zelf dan met de omgevingsfactoren die juist veel van de ellende veroorzaken. Dan ben je meer bezig met toegang tot de zorg, dan toegang tot de samenleving waarvan zorg een onderdeel is. Je dwaalt dan ongewild en onbedoeld af van het gewone leven en het versterken daarvan.
‘Ik vergelijk onze tijdgeest met een speedboot, TINA genaamd: There Is No Alternative. Die boot vaart heel snel, en vooraan staan blitse jongens in dure pakken met hun haren in de wind. Achteraan vallen mensen uit de boot, omdat het zo snel gaat en er geen relingen zijn. Door het geraas horen de succesboys dat niet. En achter die speedboot varen wij, de psychiaters en de psychologen, in rubberbootjes. Wij vissen de overboord gevallen sukkelaars op en geven ze droge kleren. Maar onze rubberbootjes kunnen amper volgen, waardoor het heel moeilijk is om die patiënten weer op de speedboot te krijgen. Die speedboot moet trager varen, en achteraan moet er een stevige reling komen, een sterke sociale zekerheid, zodat minder mensen in het water vallen. Want vergis u niet: de meesten hebben geen psychiatrische afwijkingen, maar zijn gewone mensen die de ratrace niet meer aankunnen.’* Dirk de Wachter, Humo
De beweging brede blik wil jou en organisaties waarmee jij verbonden bent uitnodigen om de toegang tot de samenleving voor iedereen mogelijk te maken. Een samenleving waarbij iedereen van betekenis is. Waarbij iedereen zijn werk goed en zorgvuldig kan doen zonder onnodige bureaucratie, wachtlijsten, inkoopverplichtingen etc. Waarbij je plezier hebt in je werk en ziet dat je niet langer dweilt met de kranen wagenwijd open. Waarbij je de kans krijgt om samen te werken in lokale teams aan een beter leven van kinderen, jongeren en ouders, maar ook aan een betere leefomgeving met inwoners.
De beweging wil bovenal duidelijk maken dat professionals en hun organisaties de ruimte moeten hebben om met aandacht, belangstelling en nieuwsgierigheid naar het verhaal van mensen te luisteren. Niet om hokjes af te vinken maar om te weten welke stappen, hoe grillig ook, gezet kunnen worden om het leven van mensen weer op de rails te krijgen, ervoor zorgend dat ze zeggenschap behouden en hun kennis en ervaring mee kunnen nemen in eventuele oplossingen. Daar komt veel creativiteit bij kijken!
Een beweging die een manier van werken in gang zet waarbij je er nooit alleen voor staat. Want de beweging wil mensen bijeenbrengen die dezelfde wensen en liefde voor hun werk hebben als jij. Die elkaar scherp houden en willen werken met een brede blik op het leven met al zijn franjes, rafels en gouden randjes.