In 2024 besloot de regio Amersfoort de aanvullende specialistische jeugdhulp anders te organiseren. Het streven is dat alle kinderen en jongeren dicht bij de hulp en ondersteuning krijgen die nodig is. Bijvoorbeeld thuis, in de wijk of op school. Dat betekent allereerst ondersteuning vanuit een sterke sociale en pedagogische basis en begeleiding door het wijkteam. En als het nodig is, vanuit aanvullende specialistische jeugdhulp.
Beeld: © Ottelien Holla en Saskia Oude Veldhuis
Saskia Oude Veldhuis is senior adviseur en plaatsvervangend directeur van Wijkteams Amersfoort. Deze wijkteams ondersteunen bij vragen over opvoeding van kinderen, bij echtscheiding, huiselijk geweld, psychische problemen, werkloosheid, geld, eenzaamheid of overlast. Ze werken daarbij nauw samen met onder andere welzijn, huisartsen en aanvullende specialistische jeugdhulp.
Integraal leren kijken
In de bijna 10 jaar dat Wijkteams Amersfoort bestaat, is de focus steeds meer komen te liggen op de inzet van netwerk en initiatieven in de wijk. Daar is volgens Saskia de duurzame oplossing te vinden. Door het zorglandschap anders te organiseren, geeft het professionals ruimte om anders te werken en te kijken.
Het vraagt iets anders van gezinnen, scholen, wijkteams, welzijnspartners, huisartsen én hulpverleners dan ze gewend zijn. Traditionele jeugdhulpvormen veranderen naar nieuwe vormen waarin aanvullend op elkaar wordt samengewerkt. Lichte hulpvragen worden niet langer “specialistisch” beantwoord. Goed is goed genoeg, is het uitgangspunt.
’Peuters kunnen druk en ingewikkeld zijn, maar dat hoort bij hun levensfase.’
Saskia: ‘Wijkteammedewerkers vragen breed uit op alle leefdomeinen om te zoeken naar de kern van het probleem. Lastig gedrag van kinderen kan bijvoorbeeld te maken hebben met geldzorgen van ouders. Er wordt ook veel aandacht besteed aan “normaliseren”, zonder te bagatelliseren. Peuters kunnen druk en ingewikkeld zijn, maar dat hoort bij hun levensfase. We krijgen dan vragen voor een verwijzing voor diagnostiek. Wijkteammedewerkers bespreken vervolgens met de ouders waarom het lastig voor ze is en hoe ze hiermee kunnen omgaan.’
Samenwerking MetMaya
Sinds 2024 werkt Wijkteam Amersfoort samen met MetMaya. De organisatie die in de regio Amersfoort verantwoordelijk is voor tijdelijk aanvullende specialistische jeugdhulp (er werken bijvoorbeeld orthopedagogen, psychologen, systeemtherapeuten en onderwijsspecialisten). Daarbij ging de samenwerking in één keer van 256 verschillende organisaties naar één partner voor aanvullende specialistische jeugdhulp, met eenzelfde visie.
MetMaya werkt vanuit gebiedsgerichte lokale teams en zet in op samenwerking met het netwerk van gezinnen en lokale partners.
Volgens Saskia een moedige stap van de gemeente Amersfoort. ‘We moesten onze samenwerking opnieuw organiseren. Dat vraagt om flexibiliteit en het opnieuw vormgeven van partnerschap: wie zijn mijn partners bij MetMaya? Medewerkers en inwoners vonden die nieuwe samenwerking best spannend en het gaat ook niet altijd goed.
Wijkteam en MetMaya vullen elkaar aan, dat vraagt om een eerlijk gesprek: Wat kan ik van jou verwachten en wat heb ik nodig? ‘Opdrachtgeverschap’ is er niet bij, het gaat om gelijkwaardig partnerschap. Dat geeft soms wrijving en botst soms. Doordat MetMaya vanuit eenzelfde visie werkt, delen we hetzelfde belang, namelijk passende ondersteuning voor de inwoner. Conflicten worden zo snel beslecht.’
Werken aan vertrouwen
Ze vervolgt: ‘Het eerste jaar werkten we vooral aan vertrouwen en aan het elkaar leren kennen. Nu zien we dat wijkteammedewerkers de collega’s van MetMaya soms al bij voorbaat vragen op huisbezoek mee te gaan. Dat is ook de kracht van de samenwerking: samen vanuit dezelfde visie kijken wat er aan jeugdhulp nodig is.’
Zo kwam er een vraag van een mevrouw met vier kinderen. Saskia: ‘In een gezamenlijk huisbezoek is er gekeken wat mogelijkheden van het netwerk waren, wat het wijkteam kon bieden en wat er dan nog meer nodig was. De oplossing werd onder meer gevonden in het samen spelen met vriendjes in de buurt en de inzet van een gezinsgerichte aanpak. Hierdoor hoefden deze kinderen uiteindelijk geen vier individuele behandeltrajecten in. We zetten ook meer in op preventie: soms wordt een vraag al op school opgelost, door inzet van een wijkteammedewerker die aan school gekoppeld is.’
‘Nu de professionals elkaar kennen, kunnen we vaker samen optrekken bij een hulpvraag van een gezin en andere oplossingen bieden.’
Opbouw teams
Strategisch adviseur Ottelien Holla van MetMaya ziet de samenwerking als volgt: ‘Als je hiermee start als gemeente, helpt het ook om te beseffen dat de opbouw en samenwerking tijd kost. Je moet elkaar kennen en vertrouwen, pas daarna kun je echt op een andere manier gaan werken. Dat kost tijd van de professionals, maar ook van de gezinnen.’
2024 was wat haar betreft vooral een opbouwjaar: ‘Nu de professionals elkaar kennen, kunnen we vaker samen optrekken bij een hulpvraag van een gezin en andere oplossingen bieden. In plaats van in de keten, kunnen we nu meteen gezamenlijke aanpak bedenken met Indebuurt033 (welzijnspartner) en Wijkteam Amersfoort. Integraal samenwerken vraagt dat we acteren als één team rondom de hulpvraag van het gezin. We zien nu dat we veel eerder betrokken worden bij de hulpvraag om mee te denken. MetMaya verleent dan niet meteen hulp, soms denken we alleen mee aan de voorkant.’
Gezamenlijke aanpak
‘Natuurlijk gaat groei en verandering ook gepaard met ongemak’, vervolgt ze. ‘Want we willen anders werken dan we gewend zijn. Niet ketengericht, maar een gezamenlijk aanpak, waarin we meteen kijken bij de hulpvraag wat specialistische jeugdhulp is. Wat kan het wijkteam bieden, maar ook wat kan Indebuurt033 oppakken? Soms schuurt het in de samenwerking, of gaat er iets mis. Door dat uit te spreken en uit te leggen, samen te leren van de goede voorbeelden, kunnen we verder ontwikkelen.’
Ze benadrukt ook het zoeken naar oplossingen in de wijk. ‘Voor 1 januari 2024 toen er nog aparte organisaties waren en niet één MetMaya, werden alle kinderen aangemeld voor een individueel onderzoek of therapie. Kortom, je ging voor de ene vraag naar de ene aanbieder en voor de andere vraag naar een andere.
Nu komen welzijn, wijkteam en de aanvullende specialistische jeugdhulp samen voor één integrale aanpak. Dat betekende niet dat de geboden zorg niet goed was. Het betekent wel dat het handiger is om meer in teamverband integraal en vanuit één plan naar een hulpvraag van een gezin of kinderen te kijken en ook de omgeving bij de oplossing te betrekken. Dat kan nu er één organisatie is, en daarmee één aanspreekpunt.’
‘Mijn toekomstdroom is dat we weer met elkaar de vragen van het leven aanpakken, in plaats van een professional te willen bellen bij een hulpvraag.’
Kijken naar kansen
Ze vervolgt: ‘We moeten bij vragen altijd kijken naar de kansen die iemand zelf heeft, hoe we het netwerk kunnen verstevigen en inzetten en eventuele drempels daarvoor kunnen wegnemen. Natuurlijk is het een utopie te denken dat elke vraag door inzet van het netwerk kan worden opgelost. Wel denk ik dat specialistische jeugdzorg hierdoor veel minder vaak nodig zal zijn. Het is dan ook mijn toekomstdroom dat elk kind gewoon kind mag zijn, zonder meteen een label te krijgen.’
Tips van Saskia en Ottelien
- Werk vanuit een gezamenlijke visie en gelijkwaardige belangen
Zorg dat alle betrokken organisaties en partners dezelfde visie delen. Dit voorkomt tegenstrijdige belangen en stimuleert samenwerking. - Investeer om elkaar te leren kennen en overleg regelmatig
Investeer in het leren kennen van elkaar, zowel tussen professionals als tussen organisaties. Dit bevordert het vertrouwen en maakt samenwerking makkelijker. Korte communicatielijnen en regelmatig overleg op uitvoerend, tactisch en strategisch niveau zorgen ervoor dat problemen snel worden opgelost en dat iedereen betrokken blijft bij het proces. Investeer in berichtgeving, in gezamenlijke communicatie richting de inwoners. - Neem de tijd voor verandering en accepteer ongemak
Het opbouwen van vertrouwen en het realiseren van een nieuwe manier van werken kost tijd. Wees geduldig, accepteer dat het soms schuurt en dat impopulaire keuzes nodig zijn om vooruitgang te boeken. - Zet in op normaliseren en het versterken van het netwerk
Luister goed naar de vraag van het kind of gezin. Probeer hulpvragen zoveel mogelijk binnen het eigen netwerk van gezinnen op te lossen. Aanvullende specialistische jeugdhulp moet alleen tijdelijk en aanvullend worden ingezet waar het echt nodig is. Dit vergroot de zelfredzaamheid en zorgt ervoor dat aanvullende specialistische jeugdhulp beschikbaar is/blijft voor hen die het hardst nodig hebben.