Samen sterk: ‘Ga gewoon aan de slag en help kinderen écht’

We spreken de wethouder (sociaal domein, Gemeentebelangen Heusden) en bestuurder Lian Smits van Sterk Huis op een zonnige herfstdag. Beiden vertellen vol passie over hun samenwerking om de Heusdense jeugd en de gezinnen preventief te helpen om erger te voorkomen. Peter hierover: ‘We zijn in 2018 letterlijk gewoon aan de slag gegaan onder het motto ‘veel kan als je ervoor gaat’. We zagen dat de kosten voor jeugdhulp stegen en dat steeds meer kinderen in de hulpverlening terechtkwamen. Dat moest anders. We wilden niet langer wachten tot problemen te groot werden, maar juist eerder signaleren en helpen.’

De gemeente vond daarbij een goede samenwerkingspartner in Sterk Huis, waarvan Lian sinds vijftien jaar bestuurder is. ‘Sterk Huis is niet alleen een organisatie of een gebouw, maar vooral een manier van denken, ontwikkelen en werken’, vertelt ze hierover. ‘Onze missie is dat ieder mens een veilig en zelfstandig leven verdient. Problemen die in gezinnen spelen zijn vaak al veel eerder zichtbaar. Door samen te werken met de gemeente, onderwijs en huisartsen, kunnen we sneller en beter helpen. Daarbij is de behoefte van het kind of jongere leidend, in plaats van de systemen.’

Sterke lokale teams

De manier van werken die we sinds 2015 gebruikten, was volgens Peter te versnipperd. ‘Er waren wel 150 zorgaanbieders in de regio, maar niemand in de gemeente had echt het overzicht’, zegt hij. ‘We moesten af van het idee dat elk probleem direct naar een specialist moest. In plaats daarvan wilden we een sterk lokaal team bouwen, dat gezinnen direct kan ondersteunen. Dat doen we nu in samenwerking met Sterk Huis.’

‘Door samen te werken met gemeente, onderwijs en huisartsen, kunnen we sneller en beter helpen.’

Daarbij waren vertrouwen en lef uiterst belangrijk. Peter: ‘We hebben geïnvesteerd in samenwerking met huisartsen en scholen. Ook kregen we steun van de gemeenteraad, die ons het vertrouwen gaf om te experimenteren en te leren.’ De aanpak blijkt ook financieel aantrekkelijk. ‘We hebben extra geïnvesteerd, maar besparen nu miljoenen, doordat minder kinderen in (zwaardere) jeugdhulptrajecten terechtkomen. Het eerste jaar kost het geld, vanaf het tweede jaar is het budgetneutraal en daarna bespaar je’, aldus de wethouder.

Minder hulpverlening nodig

Lian wijst op het belang van een goede analyse vooraf: ‘We hebben gekeken naar het verwijsgedrag en waar het geld naartoe ging. Zo konden we het Jeugd- en Gezinsteam (JGT) inrichten met de juiste kennis en mensen. Dat team bestaat uit mensen vanuit verschillende organisaties en achtergronden, maar werken als één team met één teamleider. Het JGT is zo’n drie-en-een-half jaar geleden gestart met als doel om, eerder en aan de voorkant, signalen van complexe problemen in gezinnen te herkennen en te voorkomen dat deze later erger worden.’

‘Als je er op tijd bij bent, is er veel minder hulpverlening nodig. Mensen trekken vaak te laat aan de bel of stellen een vraag uit. Als dat bij ernstige situaties gebeurt, kan een kind en een gezin heel veel schade oplopen. Het JGT is juist heel laagdrempelig te benaderen, zoals op scholen, consultatiebureaus, peuterspeelzalen en bij huisartspraktijken’, aldus Lian.

Kijken naar oorzaak

De grootste uitdaging was het veranderen van de manier van kijken. Peter: ‘We moesten voorkomen dat kinderen onnodig in de jeugdhulp terechtkwamen. Vaak ligt het probleem niet bij het kind, maar bij de volwassenen eromheen. Dan help je die kinderen niet door ze in de jeugdhulp te plaatsen. Je moet eerst de oorzaken van de problemen om het kind heen oplossen en hen op de juiste manier helpen. Dus ga aan de gang als je ziet dat er problemen zijn. Ga proberen en leer daarvan. Maar kinderen onnodig in de jeugdhulp stoppen is eigenlijk kindermishandeling.’

‘Vaak ligt het probleem niet bij het kind, maar bij de volwassenen om dat kind heen.’

Hij vervolgt: ‘En als je iets aan preventie wilt doen, doe dat dan zo vroeg mogelijk. Begin op school, bij de leerkracht. Die ziet wat er met de kinderen aan de hand is, zelfs nog voordat de ouders met het kind bij de huisarts komen. Dat betekent ook dat we lokaal ervoor moeten zorgen dat we met een sterk team op de juiste manier naar de situatie kijken, ook met de onderwijskracht en met de huisarts. Vooral in het begin was het even lastig om iedereen daarin mee te krijgen, maar je doet het samen voor een belangrijk doel.’

Met ouders aan tafel

Manager Sociaal Domein Rosanne Thijssen wijst op een praktijksituatie: ‘We zien vaak dat ouders hun kind aanmelden bij een scheiding. Nu zeggen we: we helpen alleen als ouders ook zelf aan tafel komen. Soms haken ze af, maar vaak komen ze terug omdat ze toch hulp willen. Zo zorgen we dat het kind niet verantwoordelijk wordt voor de oplossing.’ Lian noemt een ander voorbeeld: ‘Bij veiligheidsproblemen in gezinnen is het verleidelijk vanwege mogelijke risico’s om meteen op te schalen. Maar wij gaan eerst het gesprek aan, ook met ouders die moeilijk benaderbaar zijn. Zo kunnen we voorkomen dat kinderen het risico lopen uit huis te worden geplaatst als dat niet nodig is.’

Vertrouwen en openheid

Het succes van het Sterk Lokaal Team komt door vertrouwen en openheid. De wethouder legt uit:

‘We hebben duidelijke afspraken gemaakt en alles transparant gehouden. De gemeente vertrouwt Sterk Huis als hoofdaannemer, en samen zorgen we dat het team goed functioneert.’

Lian beaamt dat een goede samenwerking wordt gebouwd op vertrouwen: ‘Het is belangrijk dat gemeenten durven te vertrouwen op organisaties met kennis, ervaring en erkenning van het belang van het brede sociaal domein. Alleen zo kun je aan de voorkant goede hulp bieden. Tegelijkertijd moet iedereen wel accepteren dat niet alles meteen perfect gaat. Daarom is het belangrijk om samen te analyseren en stap voor stap verder te groeien.’

Meer informatie

Wil je meer weten over deze aanpak? Neem contact op met wethouder Peter van Steen van de gemeente Heusden of Lian Smits van Sterk Huis.