Samen bouwen aan echte veiligheid

Huiselijk geweld is complex en hardnekkig. Het vraagt om meer dan protocollen en losse interventies. De notitie Kring van Veiligheid laat zien dat effectieve aanpak draait om samenwerking, lef en het centraal stellen van de leefwereld van betrokkenen. De lessen komen rechtstreeks van ervaringsdeskundigen: mensen die geweld van binnenuit kennen en scherp zien waar het beter kan.

Maar er is een belangrijke randvoorwaarde: deze manier van werken komt alleen van de grond als bestuurders en managers anders sturen, organiseren en financieren. Pas dan kunnen professionals als één team rond mensen werken en ontstaat er een echte ‘kring van veiligheid’.
De boodschap dat bestuurders en managers actief gaan sturen op samenwerking, is separaat uitgewerkt in een korte beschouwing van Nelleke Westerveld (download en lees deze beschouwing in pdf).

Lessen van de ervaringsdeskundigen

1. Zet de leefwereld echt centraal

De belangrijkste boodschap luidt: organiseer hulp niet rondom systemen, maar rondom mensen. Nu ligt de regie vaak bij organisaties en processen. Dat moet anders. Professionals moeten luisteren, aansluiten en de regie zoveel mogelijk bij de cliënt leggen. Vraag wat iemand nodig heeft en wat haalbaar is, in plaats van direct oplossingen op te leggen.

Dat vraagt om vertragen. Niet elk gezin is klaar voor snelle stappen. Kleine vooruitgang – een gesprek, een eerste hulpvraag – is al winst. Door dit te erkennen en vol te houden, groeit vertrouwen.

Maar die beweging begint hogerop. ‘Doen wat nodig is’ kan alleen als organisaties daar gezamenlijk een visie op ontwikkelen, mandaat geven én het mogelijk maken in tijd en middelen. Meer weten? Bekijk dan ook het rapport van het IPW en Phrenos Radicaal aansluiten breed kijken samen waarde toevoegen 2026

2. Durf buiten kaders te handelen

Ervaringsdeskundigen zijn duidelijk: standaardaanbod sluit lang niet altijd aan. Professionals moeten doen wat nodig is – ook buiten bestaande regels.

Daarvoor is rugdekking nodig. Bestuurders en managers moeten expliciet ruimte geven om af te wijken van protocollen en te kiezen voor maatwerk. Zonder die steun blijven professionals gevangen in systemen.

Dit betekent ook: anders organiseren en financieren. Niet het aanbod moet leidend zijn, maar de behoefte van mensen. Dat vraagt om gezamenlijke afspraken in het netwerk en het loslaten van organisatiebelangen. Weten hoe je dat kan aanpakken? Bekijk dan het Kompas van Phrenos Kompas, Handvatten voor implementatie van netwerksamenwerking in acht stappen

3. Werk structureel samen met ervaringsdeskundigen

Ervaringsdeskundigen zijn onmisbaar. Zij slaan de brug tussen systeem en leefwereld en helpen vertrouwen opbouwen.

Hun inzet moet structureel worden geregeld: in beleid, financiering en uitvoering. Dit vraagt om keuzes op bestuurlijk niveau. Alleen dan wordt samenwerking met ervaringsdeskundigen meer dan een goedbedoeld project of ‘vinkje’.

Voor professionals betekent dit: benut actief de kennis van ervaringsdeskundigen, bijvoorbeeld in casuïstiek en reflectie. Meer weten? Bekijk dan de handreiking van Movisie Handreiking Samen Deskundig of bezoek het ervaringskennisplein op Ervaringskennisplein

4. Bouw één team rond het gezin

Een effectieve aanpak vraagt om duidelijke regie en samenwerking. Wie doet wat? Wie neemt beslissingen? Zonder dit ontstaan gaten en tegenstrijdigheden.

Maar goede samenwerking ontstaat niet vanzelf. Het huidige systeem is verkokerd: organisaties werken vanuit hun eigen opdracht en perspectief. Om echt samen te werken, is een gedeelde visie nodig en gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Hier ligt een sleutelrol voor bestuurders en gemeenten. Zij moeten actief sturen op samenwerking, het gesprek organiseren en voorwaarden creëren voor gezamenlijke besluitvorming. Alleen zo ontstaat één team rond het gezin. Weten hoe je dat kan aanpakken? Bekijk dan het Kompas van Phrenos Kompas, Handvatten voor implementatie van netwerksamenwerking in acht stappen

5. Werk aan een nieuwe cultuur

Samenwerken als één team vraagt méér dan afspraken. Het vraagt een andere cultuur: van ‘ieder voor zich’ naar gezamenlijke verantwoordelijkheid, van ‘zo hoort het’ naar ‘zo kan het’.

Professionals moeten nieuwsgierig zijn naar elkaar en bereid om buiten hun eigen rol te stappen. Dat lukt alleen als organisaties dit stimuleren en zelf het goede voorbeeld geven.

Voor bestuurders betekent dit: actief werken aan cultuurverandering, ruimte bieden voor leren en reflectie, en samenwerking belonen in plaats van afrekenen op individuele prestaties. Meer weten? Bekijk dan ook het handelingskader van het Toekomstscenario voor professionals Handelingskader | voor Jeugd & Gezin

6. Werk vanuit vertrouwen, empathie en zonder oordeel

Tot slot: houding doet ertoe. Oordeelvrij kijken – ook naar plegers – helpt om oorzaken zichtbaar te maken. Empathie vergroot de kans op verandering.

Daarvoor is ook vertrouwen tussen organisaties nodig. Vertrouwen dat iedereen een stukje van de puzzel heeft. En dat samenwerking leidt tot betere oplossingen dan losse acties. Meer weten? Bekijk dan ook het handelingskader van het Toekomstscenario voor professionals Handelingskader | voor Jeugd & Gezin

Wat kun je morgen al doen?

Voor professionals

• Stel vaker de vraag: wat heb jij nodig?
• Organiseer hulp rond het leven van mensen
• Betrek ervaringsdeskundigen actief
• Werk samen en stem af met partners
   

Voor bestuurders en managers

• Formuleer een gedeelde visie op ‘doen wat nodig is’
• Geef professionals mandaat en rugdekking
• Organiseer structurele samenwerking tussen organisaties
• Maak maatwerk financieel en organisatorisch mogelijk
• Investeer in cultuurverandering en leren

De kern is helder: betere hulp begint niet alleen bij anders handelen in de praktijk, maar bij anders sturen. Pas als bestuurders, managers en professionals samen optrekken, ontstaat een echte kring van veiligheid – rond mensen, in plaats van rond systemen.