De afgelopen tijd is er steeds meer aandacht voor femicide, een begrip dat tot voor kort veel mensen onbekend was. Barbara Godwaldt leerde het begrip in 2020 kennen: het jaar waarin haar zus door haar partner werd vermoord. Sindsdien werkt ze als expert op het gebied van femicide en intieme terreur, ondersteunt ze slachtoffers bij Blijf Groep en schreef ze samen met andere nabestaanden het actieplan Stop Femicide!
Barbara Godwaldt (links) en Hanneke Bakker (rechts)
“Elke keer dat ik in het nieuws lees over een nieuw slachtoffer dat het geweld niet heeft overleefd, voel ik dat”, vertelt Barbara. “Het eerste waar ik aan denk is de pijn die zo’n familie doormaakt. Dezelfde pijn die ik ook voelde.” Na de pijn kwam strijdlust. Want als er iets is waar Barbara voor staat, is het dat femicide geen incident is. Er gaan duidelijke signalen aan vooraf die vaak volgens een vast patroon verlopen. Dat maakt femicide te herkennen én voorkomen.
"We blijven hangen in pilots, probeersels en praten. Terwijl er zoveel laaghangend fruit is waar we op korte termijn al mee aan de slag kunnen."
Actieplan Stop Femicide!
Het Actieplan Stop Femicide! is in het voorjaar van 2024 aangenomen door de Tweede Kamer en is opgesteld met nabestaanden, ervaringsdeskundigen en organisaties die te maken hebben met femicide. In het plan staan tien prioriteiten die met voorrang opgepakt worden, waaronder gelijkheid van mannen en vrouwen bevorderen, bewustwording in de samenleving versterken en deskundigheid van professionals vergroten. Toch is er tot nu toe nog niets uit het actieplan daadwerkelijk omgezet in wet- en regelgeving.
“Er is echt heel veel goede wil om iets aan intieme terreur en femicide te doen”, vertelt Hanneke Bakker. Hanneke is directeur-bestuurder van Blijf Groep, de organisatie waar Barbara ook werkt en die hulp biedt aan alle betrokkenen van huiselijk geweld. Ook was ze betrokken bij de start van het Toekomstscenario en van proeftuin Amsterdam. Hanneke: “Maar toch komt de uitvoering nog niet van de grond. Het lijkt wel alsof we een hang naar perfectie hebben. We blijven hangen in pilots, probeersels en praten. Terwijl er zoveel laaghangend fruit is waar we op korte termijn al mee aan de slag kunnen.
Enkelbandenexperiment
Barbara is het daarmee eens. Een voorbeeld hiervan is een experiment met enkelbanden dat is uitgezet in verschillende gemeenten. Daders van stalking krijgen deze enkelband, die slachtoffers een seintje geeft als hun stalker in de buurt is. “We zien dat het ervoor zorgt dat slachtoffers meer veiligheid en bewegingsruimte ervaren”, vertelt Barbara. “In veel steden werd het experiment positief ontvangen en we hebben het opgenomen in ons actieplan. Toch is er nog geen beslissing genomen om het daadwerkelijk te gaan uitvoeren.”
"Vaak gaat er een patroon van beledigen, controleren, isoleren en onderdrukken aan vooraf."
Signalen vooraf
Crime passionnel, familiedrama of moord in de relationele sfeer: het zijn allemaal termen die doen vermoeden dat het drama dat zich heeft afgespeeld een uniek geval is. En dat terwijl femicide juist heel goed te voorspellen is. Het duidelijk maken van de patronen die voorafgaan aan zo’n moord is essentieel voor het bestrijden van femicide, vertelt Barbara.
“Een rechter kijkt nu naar het moment waarop het écht misgaat. Een vrouw wordt bijvoorbeeld bijna gewurgd door haar partner en overleeft dat. Dan wordt de dader alleen daarvoor bestraft, terwijl er vaak al een patroon van beledigen, controleren, isoleren en onderdrukken aan voorafgaat. In het actieplan hebben we daarom het voorstel opgenomen om psychisch geweld strafbaar te stellen.”
Een doolhof zonder uitgang
Dat er vandaag de dag veel meer aandacht is voor femicide dan een aantal jaar geleden, zien Barbara en Hanneke allebei. “Toen mijn zus in 2020 werd vermoord, werd er veel aan victim blaming gedaan”, vertelt Barbara. “Door de media-aandacht van afgelopen zomer dringt de ernst van het probleem nu tot veel meer mensen door. Helaas ontstaat er een gat wanneer slachtoffers van intieme terreur worden wakker geschud. Dan moeten we er ook goed op kunnen reageren, maar daar is meer voor nodig dan we nu kunnen bieden”, waarschuwt Barbara.
Barbara: “Als slachtoffer van intieme terreur heb je de ernst van de situatie vaak niet meteen door. Je houdt van iemand en misschien heb je wel kinderen samen. Langzaam sluipt geweld in je relatie terwijl je vasthoudt aan ongeloof en twijfel. Zoiets gebeurt niet in één dag. Nu er veel aandacht is voor de signalen die voorafgaan aan femicide, zullen meer vrouwen zich hierin herkennen. Juist als een vrouw ervoor kiest de stap te maken om zich te verzetten, zijn de risico’s het grootst. Als ze dan niet de juiste hulp krijgt omdat bijvoorbeeld de opvang vol is, loopt ze alleen maar meer gevaar. Eigenlijk stuur je mensen een doolhof in zonder uitgang.”
"Als een vrouw gevaar loopt, moet je haar uit de situatie halen en op een veilige plek onderbrengen. Vooral als diegene van plan is om de relatie te verbreken, dat is het gevaarlijkste moment.”
Wat kan je als hulpverlener doen?
Wat kan je als hulpverlener dan wel doen als je het gevoel hebt dat een vrouw gevaar loopt binnen haar relatie? Volgens Hanneke is het belangrijk om een goed beeld te krijgen van de patronen die spelen. “Waar komt het geweld vandaan? Wie zijn de geweldplegers? Wat zijn de oorzaken? Pas dan kun je een passend traject uitzetten”, vertelt Hanneke. “Zo voorkom je dat je een stel aanraadt om bijvoorbeeld in therapie te gaan, terwijl er sprake is van één pleger van intieme terreur.”
Verwey-Jonker heeft gezinsprofielen opgesteld die je kunnen helpen bij het vaststellen van de situatie. Vervolgens is het zaak om te kijken wat jij als hulpverlener kan betekenen voor iemand, en waarbij je misschien een andere organisatie moet inschakelen. Hanneke: “Als een vrouw gevaar loopt, moet je haar uit de situatie halen en op een veilige plek onderbrengen. Vooral als diegene van plan is om de relatie te verbreken, dat is het gevaarlijkste moment.”
Tijd om door te pakken
Barbara en Hanneke zijn blij met de aandacht die er nu is voor intieme terreur en femicide. “Dat is de basis om er iets aan te kunnen doen”, vertelt Barbara. De volgende stap zou volgens hen moeten zijn om kennisontwikkeling over dit onderwerp centraal te regelen, zodat wijkteams, huisartsen, politie, beleidsmakers, rechters en hulpverleners allemaal over dezelfde kennis beschikken.
Barbara: “De gevolgen van intieme terreur en femicide sijpelen door in de hele samenleving, en zijn daarom niet door één organisatie op te lossen. Dit moet breed aangepakt worden: van betere verlichting op straat tot meer plekken waar vrouwen veilig terecht kunnen. Het vraagt om samenwerking van alle ministeries. Er liggen prachtige plannen op tafel. Nu is het tijd om door te pakken.”
Rode vlaggen
|
• Stalking
|