Wat als ondersteuning voor jeugd en gezinnen al begint voordat het misgaat? En wat als gemeenten, zorgprofessionals en inwoners samen durven stoppen met wat niet werkt? In Eindhoven gebeurde het: vier jaar lang experimenteerde de gemeente met het Deltaplan Jeugd. Inmiddels is dit programma uitgegroeid tot een werkwijze die het hele sociaal domein raakt.
Beeld: © Samir Toub en Eva Methorst
De gemeente Eindhoven startte in 2022 met het Deltaplan Jeugd, nog vóór de landelijke Hervormingsagenda Jeugd. Er waren tijdelijke middelen beschikbaar. In plaats van die te gebruiken om gaten te dichten, koos de gemeente voor vernieuwing. Met dataonderzoek bracht Eindhoven knelpunten in de jeugdhulp scherp in beeld. Met de tijdelijke middelen ontwikkelde de gemeente alternatieven voor bestaande zorg, met één doel: hulp dichter bij huis, problemen eerder aanpakken en ook tijdens wachttijden al werken aan herstel.
‘Eindhoven laat zien dat je met tijdelijk geld, goede metingen en sterke samenwerking blijvend verschil maakt voor jeugd en gezinnen.’
Van zorg naar preventie
Wethouder Samir Toub (zorg en jeugd) zag al langer de noodzaak om het anders te doen. ‘We riepen al jaren dat we van zorg naar preventie wilden, maar nu konden we het ook echt gaan doen: eerder signaleren, sneller ondersteunen en zware jeugdzorg voorkomen. Met tijdelijk geld, goede metingen en sterke samenwerking kun je blijvend verschil maken. Het Deltaplan Jeugd is daarmee een nieuwe manier van werken.’
Beleidsadviseur Eva Methorst (Jeugd) van de gemeente vult aan: ‘We wilden niet wachten op de volgende Hervormingsagenda, dus zijn we begonnen. We investeerden in stevige lokale teams door vakmanschap in de wijk te versterken. Daarnaast onderzochten we hoe we succesvolle interventies op kleine schaal naar andere wijken kunnen uitbreiden, of ondersteuningsvragen in bepaalde gebieden collectief konden oppakken.’
Niet alleen ideeën, ook bewijs
Het Deltaplan werkte langs vier lijnen: preventie, betere toegang tot hulp, zo thuis mogelijk opgroeien en het aanpakken van wachttijden. Nieuwe initiatieven telden alleen mee als ze ook resultaat lieten zien: wat merken gezinnen, wat zeggen de cijfers en wat kost het?
Data en ervaringen werden steeds gebruikt om te kiezen, te beoordelen en bij te sturen. Wat werkte, groeide door; wat niet werkte, stopte. ‘Zonder datagedreven werken was dit misschien het zoveelste project geworden’, zegt Samir. De werkwijze is volgens Samir en Eva ook herbruikbaar: binnen andere beleidsdomeinen én voor andere gemeenten. Zo vraagt de nieuwe subsidieregeling ‘Preventieplus’ samenwerkingspartners om ook informatie aan te leveren op basis van data-ervaringen, wetenschappelijke inzichten en het bouwen van een businesscase.
Van, voor en met de stad
Samenwerking was een sleutel: niet alleen zorgorganisaties, maar ook ouders, jongeren en andere partners dachten mee en maakten keuzes over investeringen en aanpak. Via klankbordgroepen, netwerksessies en initiatieven zoals Jong040 groeide een breed netwerk. Samir: ‘Dit lukt alleen als je het samen doet, met de mensen om wie het gaat. Dan sluit hulp beter aan bij wat gezinnen nodig hebben.’
Met ongeveer 4 procent van het jaarlijkse jeugdbudget bereikt Eindhoven via het Deltaplan ongeveer 10 procent van de gezinnen met de nieuwe werkwijze. Deelnemers en professionals ervaren meerwaarde. Verschillende initiatieven versterken welzijn en brengen de menselijke maat terug in de jeugdhulp.
Menselijker en dichtbij
Samir: ‘Veel initiatieven sluiten aan op het dagelijks leven van gezinnen, zoals Buurtgezinnen, Kindbehartigers en Eindje Verder. Ze bieden lichte steun, vaak zonder dat formele jeugdzorg nodig is. Gezinnen en professionals waarderen deze aanpak: het is menselijker en sluit beter aan bij de werkelijkheid.’ Eva vult aan: ‘Als een kind tijdelijk terechtkan bij een buurtgezin en daardoor geen zware zorg nodig heeft, is dat beter voor het kind én goedkoper.’
Niet elk initiatief was succesvol. Sommige haalden doelen niet of bleken duurder dan reguliere jeugdhulp. Dan stopte de gemeente ermee. Stoppen was soms lastig, zeker bij bekende organisaties, maar hoorde erbij. Eva: ‘Als iets niet werkt, moet je eerlijk zijn. Stoppen hoort bij leren.’ Volgens Samir en Eva maakt juist dat het Deltaplan geloofwaardig: kiezen voor wat echt helpt.
‘We zijn niet gestopt met het Deltaplan. Het Deltaplan is onderdeel geworden van alles wat we doen.’
Van tijdelijke naar vaste werkwijze
Het Deltaplan Jeugd is in december 2025 officieel afgerond, maar de aanpak gaat door. Succesvolle initiatieven kunnen via Preventie Plus doorgroeien en evidence-informed werken is nu de standaard: ervaringen van inwoners, data èn kennis uit onderzoek. Samir: ‘We zijn niet gestopt met het Deltaplan; het is nu onderdeel van alles wat we doen.’ Daarbij doelt hij op het werken met data-ervaringen, businesscases en een andere samenwerking met partners in de stad.
Beiden zien ook risico’s: minder geld kan leiden tot meer controle op de besteding ervan en minder ruimte om te vernieuwen. Toch zijn ze overtuigd dat deze manier van werken nodig is. De droom van de wethouder is dat er landelijk meer financiële ruimte komt om door te gaan. Eva hoopt vooral dat de samenwerking met inwoners en professionals zo blijft: ‘Open, lerend en samen verantwoordelijk.’
Tips van Samir en Eva
- Begin klein, maar begin bewust
Je hoeft niet groot te starten. Ook met een kleine groep kun je leren. Spreek vooraf af wat je wilt weten en wanneer je tevreden bent. Klein beginnen maakt stoppen of opschalen makkelijker.
- Werk vanaf het begin met de hele gemeente samen
Betrek ouders, jongeren en organisaties bij het probleem én de oplossing. Zo sluit jouw werkwijze beter aan bij de praktijk en ontstaat er draagvlak.
- Zet de juiste mensen om tafel en doorbreek interne schotten
Ga dit programma niet alleen vanuit Inkoop doen. Zet mensen met kennis van beleid, data, financiën en uitvoering bij elkaar. Laat hen samen beslissen. Dat voorkomt oude oplossingen in een nieuw jasje. - Durf te stoppen met wat niet werkt
Maak vooraf duidelijke afspraken over succes. Wees eerlijk als doelen niet worden gehaald en stop. Dat maakt ruimte voor betere ideeën. - Investeer in een vast team en reflectie
Een stabiel team en goede projectleiding zijn cruciaal voor het slagen van je project. Neem daarom ruim de tijd om samen te kijken wat werkt en wat beter kan. Leren is geen bijzaak, maar de kern voor succes.