Eén van de belangrijkste ambities uit de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 is het vereenvoudigen van de inkoop van jeugdzorg. Te beginnen met de zorgvormen die straks verplicht regionaal moeten worden ingekocht.
Op deze pagina
- Waarom standaardisatie belangrijk is
- Hoe gaan we dit doen?
- Programmalijn 1: Ontwikkelen standaarden
- Programmalijn 2: Randvoorwaarden en versnellingen
- Programmalijn 3: Communicatie en implementatie
- Programmalijn 4: Structurele borging van standaarden in contracten en regelgeving
- Veel gestelde vragen
- Actualiteiten, relevante links en documenten
- In gesprek met het programmateam
------
Gemeenten, zorgaanbieders en jeugdzorgprofessionals hebben te maken met hoge administratieve lasten rondom inkoop en verantwoording van (hoog)specialistische jeugdzorg. Hierdoor kunnen zorgprofessionals minder tijd besteden aan het verlenen van jeugdzorg.
Voor de zorgvormen die straks regionaal moeten ingekocht, worden standaarden ontwikkeld voor registratie, declaratie en verantwoording die verplicht moeten worden gevolgd. Om deze ambitie te verwezenlijken, is het programma Standaardisatie ingericht.
Waarom standaardisatie belangrijk is
Standaardisatie vermindert de administratieve lasten voor gemeenten, aanbieders en jeugdzorgprofessionals, waardoor zij meer tijd overhouden voor waar het echt om gaat: goede zorg voor de jeugd. We zorgen vooreenheid van taal, wat betekent dat alle gemeenten en jeugdzorgaanbieders dezelfde productcodes, definities en registratieregels gebruiken.
Bovendien maakt deze standaardisatie het mogelijk om de (hoog) specialistische jeugdzorg regionaal in te kopen, wat samenwerking tussen gemeenten bevordert en de kwaliteit van zorg ten goede komt. Tenslotte kan standaardisatie door (afspraken over) een beter gebruik van het berichtenverkeer betere data opleveren.
Hoe gaan we dit doen?
We zorgen voor uniforme begrippen en een limitatieve set aan jeugdzorgproducten (‘eenheid van taal’) die we verwerken in standaarden voor registratie, declaratie en verantwoording. De standaarden ontwikkelen we in nauwe samenwerking met gemeenten, zorgaanbieders, jeugdzorgprofessionals en experts (inkopers, ICT-leveranciers, accountants).
We willen daarbij komen tot een overzichtelijke landelijke productstructuur die eenvoudiger is (met veel minder dan de huidige ca. 4.000 productcodes), toekomstgericht en voldoet aan de randvoorwaarden van standaardisatie. En waarbij de producten zoveel mogelijk kostenhomogeen zijn en aansluiten bij de daadwerkelijk geleverde zorg.
Allereerst hebben we daarvoor de regionaal in te kopen jeugdzorg vertaald in een productstructuur. Onder begeleiding van een extern bureau, en met expertise van gemeenten en zorgaanbieders, is een productstructuur ontworpen met vier productclusters en 15 (globale) productgroepen. Deze “bouwtekening” is begin oktober 2025 opgeleverd.
Naar 'Standaardisatie specialistische jeugdzorg: fundament voor productstructuur gelegd'
Daarnaast zien we dat het gebrek aan standaardisatie ook zorgt voor een gebrekkig inzicht in de zorglevering. Het Rijk, maar ook gemeenten kunnen onvoldoende zien waar het goed en minder goed gaat. Daarom vragen zij aanvullende gegevens uit en daardoor nemen de administratieve lasten toe. In het najaar van 2025 is hier onderzoek naar gedaan.
Naar 'Databehoeften in kaart'.
Bij alle activiteiten voor standaardisatie letten we er op dat niet alleen de primaire administratieve lasten afnemen, maar ook dat het inzicht in het stelsel wordt vergroot.
Het traject naar standaardisatie is een meerjarig proces. Waar mogelijk versnellen we de uitwerking, maar we nemen ook tijd om te leren van de eerste stappen om te komen tot een effectieve aanpak. Na de invoering van de standaarden wordt het gebruik hiervan verplicht.
De complexiteit ligt niet alleen in de ontwikkeling van de standaarden, maar ook het in de praktijk werkend krijgen van de standaarden. Daarom wordt er in het programma gewerkt langs vier programmalijnen:
Programmalijn 1: Ontwikkelen standaarden
De kern van het programma ligt nu bij het vertalen van de bouwtekening voor de productstructuur in standaarden, inclusief bijhorende registratie-, declaratie- en verantwoordingsregels. Concreet betekent dit dat vier vastgestelde productclusters (verblijf, dagbehandeling, ambulant en crisishulp) en 15 beoogde productgroepen uit het advies voor de productstructuur worden uitgewerkt in productbeschrijvingen. We beginnen met het productcluster Verblijf.
De uitwerking verloopt in meerdere fasen. Eerst worden generieke kaders opgesteld, waaronder een format voor productbeschrijvingen met vaste kenmerken zoals inzet, setting, eisen aan aanbieders en declaratie-eenheid. Vervolgens vindt een inventarisatie plaats van bestaande producten zoals die nu door gemeenten en aanbieders worden gebruikt.
Op basis hiervan wordt door een kernteam van experts van zorgaanbieders en gemeenten een eerste set verblijfsproducten uitgewerkt. Deze eerste uitwerking wordt vervolgens in een referentieproces getoetst bij een bredere groep gemeenten en aanbieders en verder aangescherpt. Daarbij is er ook aandacht voor randvoorwaarden en mogelijke financiële gevolgen.
Binnen de (regionaal in te kopen) jeugdzorgvorm gezinshuiszorg waren al stappen gezet in de ontwikkeling van standaardisatie. Daarom zijn we hier begonnen met het eerste standaardisatietraject. Dit loopt parallel aan het traject rond de herziening van kwaliteitscriteria in gezinshuiszorg dat wordt getrokken door Present 24x7.
Meer informatie over de herziening kwaliteitscriteria
Samen met gezinshuiszorgaanbieders en gemeenten hebben we inmiddels concept productomschrijvingen en registratieregels ontwikkeld die we in een referentieproces breder gaan toetsen. De inzichten die we hierbij opdoen, gebruiken we om het proces voor de standaardisatie van de overige jeugdzorgvormen eenvoudiger maken.
Programmalijn 2: Randvoorwaarden en versnellingen
In deze programmalijn wordt gewerkt aan randvoorwaarden die nodig zijn om de producten die in programmalijn 1 worden ontwikkeld te laten werken. We doen dit in parallelle onderzoeken en projecten. Een aantal hiervan wordt versneld omdat zij tot veel administratieve lasten leiden. Dit zijn de volgende:
- Tool voor uniforme kostprijsberekening
- Onderzoek Uniformering meting wachttijden
- Onderzoek Taakgerichte uitvoeringsvariant
- Onderzoek Meting administratieve processen
Het is mogelijk dat hier nog projecten bij komen, die nodig zijn om de ontwikkelde standaarden goed te laten werken.
In het programma Standaardisatie is tariefregulering (binnen een bandbreedte) een laatste stap. Om in de tussentijd al te komen tot meer eenduidigheid in kostensoorten in het jeugddomein is binnen het programma de kostentool jeugdhulp ontwikkeld. Het doel hiervan is vereenvoudiging van kostenonderzoeken om de administratieve lasten voor gemeenten en aanbieders te verminderen.
De kostentool jeugdhulp biedt een praktische en uniforme werkwijze voor het uitvoeren van kostenonderzoeken. Door te werken met dezelfde definities en opbouw van kosten ontstaat meer transparantie en vergelijkbaarheid. Dit voorkomt versnippering en helpt gemeenten en aanbieders om samen tot beter onderbouwde tarieven te komen.
Op dit moment hanteren gemeenten en regio’s hun eigen tarieven. Wel is vastgelegd dat zij hierbij een verplichte set aan kostprijselementen moeten gebruiken. Ook zetten gemeenten en regio’s hun eigen kostenonderzoeken uit om tot die tarieven te komen. Dit is administratief erg belastend voor jeugdzorgaanbieders en deze onderzoeken leiden lang niet altijd tot een goed onderbouwd tarief.
De kostentool is ontwikkeld in nauwe samenwerking met gemeenten, aanbieders en experts uit het veld. Hierdoor sluit het instrument goed aan bij de praktijk. Het gebruik vraagt geen extra beleidskeuzes, maar ondersteunt juist bij het transparant maken van bestaande keuzes en aannames in kostenonderzoeken.
De meerwaarde van de tool komt pas echt tot zijn recht bij brede toepassing. Gemeenten spelen hierin een sleutelrol door de tool actief voor te schrijven in opdrachten voor kostenonderzoeken. Zo ontstaat een consistente werkwijze die bijdraagt aan lagere administratieve lasten en meer voorspelbaarheid in samenwerking.
Met de kostentool is een belangrijke stap gezet richting een eenvoudiger en professioneler jeugdstelsel. Door de tool structureel te gebruiken, werken gemeenten en aanbieders samen aan vertrouwen, transparantie en betere onderbouwing van tarieven – met uiteindelijk meer ruimte voor goede zorg.
Lees de handleiding en ga direct aan de slag met de kostentool.
Er is op dit moment geen landelijke uniforme methode om wachttijden te meten. Hierdoor zijn er veel regionale en lokale uitvragen en methoden en krijgen jeugdigen, jeugdzorgprofessionals, gemeenten, aanbieders en het Rijk te weinig inzicht in wachttijden. Ook ontstaan hierdoor onnodige administratieve lasten.
Een werkgroep met (o.a.) gemeenten, aanbieders en Team Aanpak Wachttijden (TAW) is bezig om te komen tot uniforme definities voor het meten van wachttijden. Een volgende stap is het inbouwen van de definities in het berichtenverkeer en in regelgeving: de afspraken die we maken worden verplicht.
Binnen de jeugdzorg en de Wmo 2015 worden drie uitvoeringsvarianten onderscheiden: inspanningsgericht, outputgericht en taakgericht. De taakgerichte variant wordt door een beperkt aantal gemeenten volledig toegepast en door veel gemeenten ingezet voor specifieke onderdelen van de jeugdzorg, met name zorgvormen met een beschikbaarheidskarakter zoals crisiszorg.
Deze variant kent bewust weinig formele verplichtingen, onder andere rond het gebruik van berichtenverkeer, om gemeenten ruimte te geven voor maatwerk. In de praktijk blijkt deze vrijheid echter ook nadelen te hebben. Met name de administratieve lasten kunnen oplopen, vooral in de samenwerking tussen hoofdaannemers en onderaannemers en bij aanbieders die in meerdere gemeenten met verschillende uitvoeringsvarianten werken. Voor de inspanningsgerichte variant wordt ingezet op vergaande standaardisatie, maar zolang de taakgerichte variant daarvan los blijft staan, blijven de effecten hiervan beperkt. Om die reden wordt onderzocht welke minimale vormen van standaardisatie binnen de taakgerichte variant mogelijk en wenselijk zijn.
Het doel is om administratieve lasten te beperken, de eenduidigheid van gegevens te verbeteren en ervoor te zorgen dat data uit de taakgerichte variant beter te combineren is met data uit andere uitvoeringsvarianten, onder meer voor monitoring en sturing. Daarbij wordt aangesloten op het bestaande WUIVER-model en de productstructuur, zodat aanbieders minder met verschillende werkwijzen worden geconfronteerd.
Het onderzoek richt zich nadrukkelijk op de technische uitwerking van de taakgerichte variant. Verschillen in sturingsfilosofie tussen gemeenten maken er geen onderdeel van uit en ook de juridische borging van eventuele standaarden niet. De focus ligt op gemeenten die hun jeugdzorg grotendeels taakgericht inkopen.
Op dit moment hebben we alleen verouderde inzichten in administratieve processen en overhead (welke processen en van welke omvang). Daardoor kunnen we het effect van standaardiseren niet goed meten. We zijn bezig met een onderzoek naar administratieve processen bij jeugdzorgaanbieders waarbij we zowel een nulmeting als een methodiek voor vervolgmetingen laten ontwikkelen.
Binnen gemeenten bestaat momenteel veel variatie in de wijze van toewijzen van jeugdzorg. Er wordt zowel specifiek op productniveau als aspecifiek op productgroep toegewezen, soms in combinatie met volume- of omzetafspraken. Deze toewijzing wordt altijd vertaald in een beschikking die voldoende concreet moet zijn richting de cliënt. Een gedetailleerde productstructuur kan, in combinatie met specifieke toewijzingen, leiden tot extra administratieve lasten als de toewijzing niet meebeweegt. In dat geval moet een aanbieder terug naar de gemeente wanneer de toewijzing niet aansluit op de zorgvraag.
Deze situatie is niet nieuw en hangt samen met het feit dat gemeenten in het verleden eigen producten én eigen toewijzingsvormen hebben ontwikkeld die op elkaar zijn afgestemd. Een overgang naar een landelijke productstructuur vraagt daarom ook om aandacht voor de manier van toewijzen. Een eerste analyse laat echter zien dat de bouwtekening van de productstructuur in principe past binnen de huidige juridische en technische kaders.
Tegelijkertijd wordt onderkend dat de toewijzing een belangrijke bron van administratieve lasten kan zijn, bijvoorbeeld bij verlengingen die vrijwel altijd worden toegekend maar wel veel afstemming vragen. Daarnaast gebruiken gemeenten de toewijzing als sturings- en prognose-instrument en wordt deze in bredere discussies genoemd als mogelijke informatiebron. Om hierover gefundeerde keuzes te maken, is eerst een goed beeld nodig van hoe toewijzingen in de praktijk worden toegepast en welke overwegingen daaraan ten grondslag liggen.
De aanpak zal daarom starten met een brede inventarisatie van de verschillende vormen van toewijzing, de juridische ruimte en de uitvoeringspraktijk bij gemeenten en aanbieders. Vervolgens wordt gekeken naar de achterliggende sturingsfilosofie, de relatie met rechtmatigheid en de betekenis van mogelijke aanpassingen voor de cliënt. Pas in een latere fase, wanneer de producten verder zijn uitgewerkt, wordt beoordeeld of en in hoeverre standaardisatie van de toewijzing wenselijk is en of dit past binnen de rol van het programma standaardisatie. Daarbij staat het verminderen van administratieve lasten centraal.
Programmalijn 3: Communicatie en implementatie
Communicatie
Het ontwikkelen van standaarden doen we nadrukkelijk niet zelf maar met en door experts uit het veld. We hebben iedereen daarbij nodig. We communiceren daarom breed—met bestuurders, beleidsmakers en uitvoerende professionals (o.a. financiën, contractmanagement en inkoop) bij gemeenten en aanbieders. Doel: helder uitleggen wat er verandert, wanneer, en hoe je kunt meedoen. De rode draad is steeds dezelfde: minder administratie, zodat tijd en middelen naar goede jeugdhulp gaan.
Via deze website, de nieuwsbrief en LinkedIn en de kanalen van de partners in het programma delen we de actuele stand van zaken en updates over deelprojecten. Ook lichten we toe wat de aanpak betekent voor jeugdregio’s, individuele gemeenten en zorgaanbieders.
Meedenken of heb je vragen?
Wil jij meedenken over standaardisatie in de Jeugdzorg? Jouw ervaring is van onschatbare waarde! We nodigen je van harte uit om mee te denken, vragen te stellen, ideeën of inspirerende casussen te delen. Meld je aan via je eigen brancheorganisatie of neem contact met ons op via
Huidige instrumenten
Het Ketenbureau i-Sociaal Domein ontwikkelt en beheert al standaarden die toegepast kunnen worden zoals:
Deze standaarden zijn te vinden via de website van het Ketenbureau. Als gemeenten en aanbieders deze goed en eenduidig gebruiken, scheelt dat al veel qua administratieve lasten. Het Ketenbureau kan hen ondersteunen bij het implementeren. De contractstandaarden Jeugd zijn door de ALV van de VNG algemeen verbindend verklaard.
Goed voorbeeld
Regio Alkmaar past landelijke administratieprotocollen succesvol toe: “Heldere afspraken tussen gemeenten én aanbieder."
Als fervent voorstander van de landelijke Standaard Administratieprotocollen (SAP’s), pleit Jordy Wals voor nóg strakkere afspraken. “Minder keuzes betekent meer duidelijkheid, zodat de samenwerking tussen gemeenten en zorgaanbieders verbetert”, aldus de bevlogen informatiemanager Sociaal Domein in Netwerkorganisatie Regio Alkmaar (NORA).
Implementatie
Gemeenten en aanbieders moeten weten wanneer zij de ontwikkelde standaarden (zoals nieuwe productcodes) kunnen implementeren. Implementatie vraagt o.a.
- Tijdige verwerking in releases van het Zorginstituut en ICT-leveranciers, zodat standaarden landen in berichtenverkeer en software.
- Aanpassing van contracten, systemen en werkprocessen bij gemeenten, regio’s en aanbieders.
Hiervoor moet duidelijk zijn wanneer een standaard ‘klaar’ is, zodat iedereen zich kan voorbereiden. Doel van deze programmalijn is te zorgen voor een voorspelbare releasecyclus, vooruitlopend op de structurele cyclus (programmalijn 4).
Programmalijn 4: Structurele borging van standaarden in contracten en regelgeving
Opnemen formele standaarden in contracten
Er worden in de jeugdzorg in toenemende mate langlopende contracten afgesloten. Vanuit partnerschap kan dat een goede ontwikkeling zijn. Maar een risico hiervan is dat afgeronde standaarden pas in werking kunnen treden na afloop van deze contracten, waardoor er relatief lang sprake zal zijn van oude (lokale) en nieuwe (landelijke) standaarden naast elkaar, waardoor de administratieve lasten ook pas later afnemen en de data nog lang niet goed bruikbaar zijn. Momenteel wordt onderzocht welke juridische mogelijkheden er zijn om hiermee om te gaan, waaronder het gebruik van wijzigingsclausules in contracten en het maken van bestuurlijke afspraken tussen Hervormingsagenda-partijen.
Standaarden vastleggen in regelgeving
Uiteindelijk zullen de standaarden in wet- en regelgeving geborgd moeten worden en beheerd moeten worden door een regulator met formele bevoegdheden. In deze programmalijn wordt dat uitgewerkt aan de hand van het voorwerk dat al is gedaan in het project onderhoudsrollen.
In het geactualiseerde Plan van Aanpak Standaardisatie 2026, zijn de vier programmalijnen uitgebreider beschreven. Het Plan van Aanpak is een werkdocument en zal in 2027 opnieuw worden herijkt en aangevuld. Het is in 2025 voor het eerst opgesteld naar aanleiding van een motie bij de najaars ALV van de VNG.
Veel gestelde vragen
WUIVER staat voor Werkwijze Uniforme Inkoop Verantwoording En Registratie. Dit betreft de afkorting van het conceptuele model dat is ontwikkeld om tot standaardisatie in de Jeugdzorg te komen. De beoogde volgorde van uitwerking vanuit het model is:
- Uniforme begrippen en voorwaarden
- Een limitatieve set aan producten (‘productstructuur’)
- Product- en dienstomschrijvingen van deze producten
- Contractstandaarden voor deze producten
- Vertaling begrippen en productstructuur in regelgeving en handreikingen:
- a. Registratieregels
- b. Declaratieregels
- c. Eisen aan software voor registratie en declaratie
- d. Financieel administratieve processen
- e. Accountantsprotocol
- Tarieven (tariefgrenzen) per product/dienst
1. Overkoepelende uniforme begrippenlijst
Begrippen als startdatum, indirecte tijd of no-show komen in meerdere standaarden voor en kennen vaak verschillende definities. Kern is komen tot één set van begrippen en definities die kunnen worden toegepast in de verschillende standaarden.
2. Limitatieve set regionale product- en dienstomschrijvingen
- Op dit moment hanteren gemeenten en regio’s hun eigen product- en dienstomschrijvingen.
- Doordat deze verschillen ontstaan er administratieve lasten. Daarom maken we één set van product- en dienstomschrijvingen (voor zorgvormen die minimaal regionaal moeten worden ingekocht) die regio’s dienen te gebruiken bij het contracteren van zorg.
3. Tarieven per product/dienst
- Op dit moment hanteren gemeenten en regio’s hun eigen tarieven. Wel is vastgelegd in de Amvb reële prijzen Jeugdwet dat zij hierbij een verplichte set aan kostprijselementen moeten gebruiken.
- Ook zetten deze gemeenten en regio’s hun eigen kostenonderzoeken uit om tot die tarieven te komen. Dit is administratief erg belastend voor jeugdzorgaanbieders en deze onderzoeken leiden lang niet altijd tot een goed onderbouwd tarief.
- Daarom zorgen we dat, zodra de product- en dienstomschrijvingen zijn vastgesteld, dat er landelijk kostenonderzoek wordt gedaan naar de kosten van deze dienstverlening (en niet meer regionaal/lokaal).
- Resultaat zijn tariefgrenzen, zoals bandbreedtetarieven of maximumtarieven. Gemeenten en regio’s kunnen nog steeds rekening houden met de eigen visie en met lokale componenten.
- Geen vaste tarieven: We maken geen tarieven die in het hele land hetzelfde zijn, maar we werken toe naar tariefgrenzen (zoals bandbreedtetarieven of maximumtarieven) voor zorgvormen met daarbinnen producten.
- Geen regulering voor zorgvormen die straks alleen lokaal worden ingekocht. De scope is de AMvB Zorgvormen. Daar wordt op dit moment aan gewerkt. De concepttekst van het wetsvoorstel ‘Verbetering beschikbaarheid jeugdzorg’. Regio's moeten straks specialistische zorg, op basis van de AMvB, gezamenlijk inkopen.
- Geen uniforme uitvoeringsvariant. Er zijn nu drie uitvoeringsvarianten (inspanningsgericht, resultaatgericht, taakgericht) en dat blijft zo conform de Hervormingsagenda. Zorgaanbieders kunnen nog steeds met drie varianten te maken hebben: de standaarden schrijven voor elk van de uitvoeringsvarianten voor wat verplicht is.
- In samenwerking met de werkorganisatie kwaliteit en blijvend leren (KBL) zullen er kwaliteitscriteria gekoppeld moeten worden aan de product- en dienstomschrijvingen.
- Basis is bestaande kwaliteitsproducten.
- De toevoeging van kwaliteitscriteria is randvoorwaardelijk om uiteindelijk de stap te kunnen maken richting landelijke tarieven (tariefgrenzen).
- Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG)
- Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN
- Jeugdzorg Nederland
- De Nederlandse GGZ
- Ministerie van Justitie en Veiligheid
- Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
- Ketenbureau i-Sociaal Domein
- Zorginstituut Nederland
Uitgangspunt voor het programma is dat alle producten en standaarden door en met expertise uit het veld worden ontwikkeld door mensen die met de standaarden moeten gaan werken.
Standaardisatie in de praktijk
In Nederland wordt al op een aantal plekken gewerkt volgens de beweging die de Hervormingsagenda Jeugd beoogt. Hier een paar goede voorbeelden van hoe standaardisatie werkt in de praktijk.
Beeld: © Ilse Duursma en Nienke Boom
In Deventer: Standaardisatie in financiering jeugdzorg is sleutel tot innovatie en duurzame groei’
‘Laten we het weer samen over de inhoud hebben, niet over hoe we het betalen. Dat komt de kwaliteit van zorg alleen maar ten goede.’ Dat vindt wethouder Ilse Duursma (Jeugd en Onderwijs) van de gemeente Deventer. Zij diende eind 2024 tijdens de algemene ledenvergadering van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een motie in over landelijke tarieven voor de inkoop van de jeugdzorg. Haar motief? De jeugdige centraal.
Beeld: © Susanne Büter en Arjen Keers
Een thuis met professionele zorg: gezinshuiszorg start met standaardisatie
Gewoon opgroeien in een gezin als uithuisgeplaatst kind: dát is de kracht van een gezinshuis. Gezinshuis.com begeleidt al bijna 20 jaar gezinshuizen door heel Nederland en gelooft in professionele zorg in een gezinsomgeving. Nu zet de organisatie, samen met andere gezinshuiszorgaanbieders en gemeenten, een volgende stap: standaardisatie in de jeugdzorg. Door op dezelfde manier zorg in te kopen zijn zorgaanbieders en professionals minder tijd kwijt aan administratie en houden ze meer tijd over voor het verlenen van jeugdzorg. De grote vraag is dan: hoe zorg je voor duidelijke kaders zónder het maatwerk te verliezen? ‘Het kind echt zien, moet altijd op de voorgrond blijven’, zegt Arjen Keers (Gezinshuis.com).
Beeld: © Marjan Boertjes, Bob Roelofs, Gert-Jan van Vorst en Kirsten von Piekartz
Arnhem maakt standaardisatie tot sleutel voor maatwerk in de jeugdzorg
De gemeente Arnhem experimenteert sinds dit jaar met een nieuwe manier van samenwerken door standaardisatie: minder bureaucratie en meer vertrouwen. Samen met jeugdzorgaanbieders zoals Entrea Lindenhout wordt ingezet op gedeelde verantwoordelijkheid en maatwerk. ‘Standaardisatie betekent een einde aan versnippering. Dat geeft hoop, ondanks de uitdagingen’, aldus Bob Roelofs (gemeente Arnhem). Samen met Kirsten von Piekartz, Gert-Jan van Vorst en Marjan Boertjes licht hij toe waarom dit belangrijk is.
Relevante documenten en actualiteiten
Beeld: © VNG
Kostentool
Nieuwe kostentool jeugdhulp beschikbaar (23/4/2026)
Gemeenten en aanbieders krijgen een nieuw instrument om kostenonderzoeken eenvoudiger en uniform uit te voeren. De kostentool jeugdhulp helpt bij het onderbouwen van realistische tarieven en vermindert administratieve lasten. Dit is een belangrijke stap in het eenvoudiger en transparanter maken van de inkoop van jeugdzorg; één van de afspraken binnen de Hervormingsagenda Jeugd.
Standaardisatie specialistische jeugdzorg: fundament voor productstructuur gelegd (10/11/2025)
Bureau & Van de Laar heeft met behulp van expertise van zorgaanbieders en gemeenten begin oktober een advies opgeleverd over de inrichting van de productstructuur voor de te standaardiseren specialistische jeugdzorg.
Met het advies “De productstructuur als stevig fundament – Bouwstenen voor passende ondersteuning van kinderen en gezinnen” wordt een eerste belangrijke stap gezet in het proces van standaardisatie.
Nieuwsarchief
Van 10 tot 14 november heeft het Ketenbureau weer 'de Week van de Standaarden' georganiseerd. Tijdens deze week zijn er tal van webinars aangeboden rondom vereenvoudiging en standaardisering in de uitvoering van de Jeugdwet. Vanuit het programma Standaardisatie hebben wij drie webinars ingevuld, waarin we dieper ingaan op de deelprojecten uit spoor 2 en 3. De onderwerpen zijn:
- Landelijk productstructuur voor Specialistische Jeugdhulp
- Aanpak en uitwerking in de Gezinshuiszorg als voorloper
- Standaardisatie in de Jeugdzorg met een Tool voor Kostenonderzoek
Beeld: © VNG
In het Programma standaardisatie werken o.a. Rijk, gemeenten en aanbieders aan het verminderen van administratieve lasten en verbeteren van inzicht. Dat betekent een grote wijziging voor gemeenten. Met het Plan van Aanpak Standaardisatie start de VNG voor hen een nieuwe fase in de hervorming van de jeugdzorg. In het plan stippelen zij een route uit naar uniforme landelijke standaarden in de inkoop, administratie en verantwoording van jeugdhulp.
Het plan van aanpak volgt op een motie uit de Najaars ALV van 2024 en sluit aan bij de Hervormingsagenda Jeugd en recente wetswijzigingen zoals de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg, die op 15 april 2025 werd aangenomen door de Tweede Kamer.
Bron: VNG
Op woensdag 19 april 2025 vond de startsessie van de voorlopersaanpak Gezinshuiszorg plaats, onderdeel van spoor 3 in het programma Standaardisatie. Gezinshuiszorg is één van de zorgvormen waar al afspraken bestaan over uniforme producten, kwaliteitscriteria en een handreiking voor tarieven. Hiermee ligt er al een basis voor de te ontwikkelen standaarden.
Tijdens de sessie kwam een enthousiast kernteam bijeen, bestaande uit vertegenwoordigers van gemeenten, zorgaanbieders en programmateamleden. Samen zetten zij de komende periode concrete stappen om te komen tot een uitgewerkte set standaarden voor de gezinshuiszorg en om ervaring op te doen met wat nodig is om standaardisatie succesvol toe te passen.
Meer weten? Neem dan contact op via voorjeugdengezin@minvws.nl
In maart 2025 is het deelproject Landelijke Productstructuur Specialistische Jeugdhulp van start gegaan, onder leiding van Hind Darid van & Van de Laar. Dit project is onderdeel van het programma Standaardisatie binnen de Hervormingsagenda Jeugd.
Het doel van dit deelproject: op basis van de in de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg aangewezen zorgvormen, komen tot een productstructuur die optimaal voldoet aan de randvoorwaarden voor standaardisatie (“WUIVER model”) en geschikt is vanuit monitoringsperspectief. Na de zomer volgt het eindadvies.
Beeld: © Fizi
Op 20 maart stond de voortgang van de Hervormingsagenda Jeugd centraal tijdens een drukbezochte Fizi bijeenkomst. Fizi is de branchevereniging voor financiële professionals in de zorg. Zij hebben in 2024 ook een sectie Jeugd opgericht en deze leden waren uitgenodigd voor de bijeenkomst op 20 maart. Het netwerk bestaat uit controllers, financieel managers, bestuurders en andere experts die actief zijn binnen (jeugd)zorgorganisaties.
De AMvB met onder meer de zorgvormenlijst is op 20 december 2024 voorgehangen bij de Eerste en Tweede Kamer.
Woensdag 13 november 2024 09.00-10.30 uur programma Standaardisatie Hervormingsagenda Jeugd: impact op gemeenten en aanbieders.
In gesprek met het programmateam Standaardisatie
Het programmateam Standaardisatie werkt samen aan het ontwikkelen van standaarden voor de zorgvormen die straks regionaal moeten worden ingekocht. Om een beeld te krijgen van hun rol in het programma zijn zeven programmateamleden geïnterviewd. In onderstaande Vraag & Antwoord gesprekken, vertellen zij wie ze zijn en welke kansen en uitdagingen zij zien.
Wat is je rol in het programmateam?
Tessa Schalm-Beek (programmamanager):
Tessa zorgt voor de programmatische aansturing van meerdere deelprojecten die parallel en in samenhang worden uitgevoerd. Ze heeft, samen met het programmateam, de organisatie en besluitvorming (governance) ingericht, de vier programmalijnen ontwikkeld en bewaakt dat elk deelproject de juiste opbrengsten levert met betrokkenheid van alle relevante partijen. Haar doel is om via deze aanpak structurele en gedragen standaardisatie te realiseren die instellingen daadwerkelijk ontlast.
Joost Rovers (beleidsmedewerker team Inkoop en administratieve lasten VWS)
Joost werkt samen met Jan Jaap aan het inhoudelijke deel van standaardisatietraject. Hierbij neemt hij deel aan een aantal deeltrajecten zoals het uitwerken van productclusters en coördineert hij een aantal onderzoeken ten behoeve van het programma. Daarnaast is hij ook betrokken bij team Data & Monitoring om de balans tussen standaardisatie en zicht in het stelsel te bewaken.
Jan Jaap Janse (Coördinator team Inkoop en administratieve lasten VWS):
Jan Jaap is vanaf het begin van het standaardisatietraject vanuit de Hervormingsagenda betrokken en bracht expertise in vanuit eerdere ervaring bij onder meer de NZa. Hij werkte mee aan het ontwikkelen van het Wuiver-model als basis voor het programma. Zijn rol is zowel inhoudelijk als coördinerend: het maken van keuzes over welk standaardisatiemodel past binnen het stelsel en of dat beleidsmatig haalbaar is.
Wat hopen jullie vanuit VWS te bereiken met dit programma?
We doen dit voor iedereen: jeugdigen, gemeenten en aanbieders. Ons belangrijkste doel is het drastisch verminderen van de administratieve lasten. Elk uur dat besteed wordt aan administratie gaat ten koste van de tijd voor de inhoud. Daarnaast willen we meer inzicht creëren in het stelsel. Nu verzamelt iedereen op zijn eigen manier data over bijvoorbeeld wachtlijsten en tarieven.
Door te standaardiseren ontstaat er een helder en vergelijkbaar beeld, zodat gemeenten betere keuzes kunnen maken, zonder de ballast van nu. Uiteindelijk werken we toe naar een landelijk productboek en uniforme werkwijzen, maar dat eindplaatje vraagt tijd. In de tussentijd zetten we al zoveel mogelijk stappen in de goede richting, bijvoorbeeld door voor gezinshuiszorg als eerste tot uitwerking van producten en registratieregels te komen, door kostprijsonderzoeken te uniformeren en te werken aan landelijke metingen van wachttijd.
Welke uitdagingen of kansen zie je binnen jullie branche die dit programma kan helpen aanpakken?
De grootste uitdaging is dat standaardisatie bestaande werkwijzen raakt. Het vraagt om verandering in denken, handelen en systemen. Ook zullen gemeenten en aanbieders soms op een andere manier moeten aanbesteden of inkopen, en in een decentraal stelsel werkt elke regio anders. Bovendien laat de zorg, en zeker de jeugdzorg, zich nooit volledig standaardiseren, maatwerk blijft nodig.
Tegelijkertijd zijn er veel kansen. Er is groot draagvlak voor standaardisatie in de jeugdzorg en de urgentie is hoog. Door samen met voorlopers en regio’s stap voor stap te leren, kunnen we betere en realistischer keuzes maken. Uiteindelijk kan dit leiden tot meer eenduidigheid en vergelijkbaarheid, denk aan een landelijk productboek. Nu maakt elke gemeente er nog één voor zichzelf, straks kunnen we allemaal uit dezelfde “menukaart” kiezen. Dat scheelt enorm veel werk.
Hoe kunnen instellingen actief bijdragen en welke stappen kunnen ze nu al zetten?
We nodigen instellingen uit om actief mee te denken via hun branchevereniging of koepel. Het programma heeft de komende periode veel praktijkkennis en expertise nodig. Verder is het belangrijk om gebruik te maken van de producten die het Ketenbureau al heeft ontwikkeld, ga niet zelf het wiel opnieuw uitvinden.
Zoek ook samenwerking in de regio: stem af, gebruik dezelfde taal en kies voor contractvormen die minder administratieve lasten opleveren. En begin alvast met voorbereiden op standaardisatie. Hoe eerder we gezamenlijk die kant op bewegen, hoe makkelijker de overgang straks wordt.
Zijn er verder nog zaken die voor jullie belangrijk zijn als het gaat om (het programma) standaardisatie?
Standaardisatie is niet alleen een inhoudelijke opgave, maar ook een verandering in denken en handelen. Het vraagt samenwerking en soms lastige keuzes, maar levert uiteindelijk meer duidelijkheid en minder lasten op voor iedereen in de jeugdzorgketen.
Wat is je rol in het programmateam en wat hoop je te bereiken in het programma Standaardisatie voor de instellingen in jullie branche?
Anne Wil Roza, Adviseur informatiebeleid:
Ik zit in het programmateam namens de Nederlandse ggz en vertegenwoordig daarmee de jeugd-ggz. Maar we doen het natuurlijk met zijn allen voor alle kinderen en jeugdigen in Nederland die ergens vastlopen. Het programmateam houdt het overzicht en bewaakt de samenhang van alle werkgroepen die er (gaan) lopen over standaardisatie.
Ik hoop dat we met elkaar teruggaan naar waar het om draait: het verlenen van zorg aan kinderen en jeugdigen die dit het meest nodig hebben, het ondersteunen van gezinnen en het zo goed mogelijk faciliteren van de randvoorwaarden om die zorg te kunnen verlenen zodat het geld wordt gebruikt waarvoor het is bedoeld.
Door te standaardiseren kunnen alle gemeenten en aanbieders op eenzelfde wijze de zorg inkopen, declareren en erover verantwoorden. Dat scheelt tijd en geld. Het moet toch fijn zijn als er op een gegeven moment iets wordt aangeboden waarvan zorgaanbieders en gemeenten weten dat dat de noodzakelijke informatie is om uit te wisselen om de administratie goed te kunnen doen? En dat meer niet hoeft en anders niet nodig is?
Welke uitdagingen of kansen zie je binnen jullie branche die dit programma kan helpen aanpakken?
De grootste uitdaging zit er voor mij in om iets met elkaar op te zetten dat aansluit bij de wensen en behoeften van het veld en dat zo in elkaar zit dat het logisch is dat het wordt gebruikt. Ik zie verbeterpunten in alles wat er al beschikbaar is in het veld aan producten en werkwijzen. Als die eenduidig op elkaar worden afgestemd en logisch op elkaar aansluiten dan moet iedereen dat toch willen omarmen? Het gaat dan toch alleen nog maar om het maken en nakomen van afspraken?
Hoe kunnen instellingen binnen jullie branche actief bijdragen aan dit programma en/of welke stappen kunnen zij nu al zetten om administratieve lasten te verminderen?
Ze kunnen actief bijdragen in kernteams of referentiegroepen en/of deelnemen aan andere bijeenkomsten. We moeten het van de aanbieders en gemeenten hebben om te horen wat er werkt en wat niet en wat er gewenst is. Hoe meer praktijkervaringen des te beter. De kracht van het programma standaardisatie is juist dat we het voor en met de aanbieders en gemeenten willen doen.
De aanbieders kunnen ook contact opnemen met de branche, het Ketenbureau of de regioadviseurs op het moment dat zij ergens tegenaan lopen. Dan kan er worden gezocht naar oplossingen.
Als er om de een of andere reden bewust wordt afgeweken van afspraken/standaarden dan moet daar de reden van worden achterhaald. Want mogelijk is het begrijpelijk en kan het leiden tot betere afspraken. We komen er alleen als we met elkaar ergens naartoe werken en daar de voordelen van zien. Ik denk dat wederzijds begrip daar ook een grote rol in kan spelen.
Zijn er verder nog zaken die voor jullie belangrijk zijn als het gaat om (het programma) standaardisatie?
Ik hoop echt dat iedereen inziet dat als de administratie eenduidig en gestroomlijnd loopt dat dit alleen maar ondersteunend is aan waar het omdraait: het verlenen van zorg en ondersteunen van gezinnen.
Wat is je rol in het programmateam en wat hoop je te bereiken in het programma Standaardisatie voor de instellingen in jullie branche?
Arjen Jansen, Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG):
Mijn rol in het programmateam is om het gemeentelijk perspectief te vertegenwoordigen. Dat doe ik vanuit de VNG, in lijn met de afspraken uit de Hervormingsagenda. Er is op dit moment nog veel variatie in hoe gemeenten hun jeugdzorg inrichten, en het doel is om hierin meer standaardisatie aan te brengen.
Voor mij is het belangrijk dat de producten die we ontwikkelen, echt vanuit het veld komen. Daarom werken we in de deelprojecten met kernteams die deze producten inhoudelijk uitwerken en halen we input op via referentiegroepen. In de kernteams en referentiegroepen zitten vertegenwoordigers van diverse gemeenten en jeugdzorgaanbieders. Op die manier waarborgen we dat alle perspectieven goed zijn meegenomen.
Daarnaast bewaak ik samen met collega’s van VNG de samenhang tussen de verschillende thema’s binnen de Hervormingsagenda. Mijn taak is niet alleen om signalen uit het land op te vangen en die input te benutten, maar ook om ervoor te zorgen dat gemeenten worden meegenomen in de ontwikkelingen. Alles met het doel toe te werken naar een goed functionerend stelsel, waarin de verschillende thema’s goed op elkaar aansluiten.
Welke uitdagingen of kansen zie je binnen jullie branche die dit programma kan helpen aanpakken?
De grootste kans is dat we de variatie terugdringen. Dat leidt direct tot minder administratieve lasten voor zowel gemeenten als aanbieders. Ook ontstaat er meer helderheid over kwaliteitskaders en tarieven, onderwerpen waar nu veel discussie over is. Eenheid van taal is daarbij cruciaal. Als we allemaal dezelfde begrippen en werkwijzen hanteren, kunnen we de energie richten op de zorginhoud in plaats van op de processen eromheen.
De uitdaging is dat de winkel open blijft terwijl we verbouwen. Er zijn veel verschillende uitvoeringsvarianten en tegelijkertijd moeten gemeenten wel voldoende beleidsruimte houden om hun eigen beweging te kunnen maken. Het vraagt om een zorgvuldig proces en realistische tijdlijn.
Hoe kunnen instellingen actief bijdragen en welke stappen kunnen ze nu al zetten?
Gemeentes kunnen vooral bijdragen door capaciteit vrij te maken om actief mee te doen. Het programma werkt nu met deelprojecten, en er wordt steeds meer uitgewerkt op zorgvormniveau en productniveau. Daar is veel meedenkkracht voor nodig. Zie voor de planning het Plan van aanpak standaardisatie dat we periodiek actualiseren. Tevens wordt in het Plan van aanpak ook verwezen naar standaarden die nu al toepasbaar zijn.
Zijn er verder nog zaken die voor jou belangrijk zijn als het gaat om standaardisatie?
Standaardisatie staat niet op zichzelf, maar raakt veel andere thema’s. We moeten zorgen dat dit één marcherend verhaal blijft, waarbij de verschillende onderdelen vanuit de Hervormingsagenda goed op elkaar aansluiten.
Daarnaast is draagvlak essentieel. We kunnen pas echt stappen maken als het veld zelf de ontwikkeling draagt, en het niet voelt als iets dat alleen ‘vanuit het programma’ komt.
Wat is je rol in het programmateam en wat hoop je te bereiken in het programma Standaardisatie?
Jeannette Iradukunda (Beleidsadviseur Hervormingsagenda Jeugd, Reikwijdte en Standaardisatie bij Jeugdzorg Nederland).
In het programmateam Standaardisatie werk ik mee aan het vinden van passende landelijke randvoorwaarden die leiden tot vermindering van administratieve lasten in de jeugdzorg, dit met oog voor de knelpunten en kansen die in de praktijk spelen. Het is van belang dat we uiteindelijk binnen het programma afspraken en randvoorwaarden kunnen maken die zorgprofessionals echt helpen om hun werk goed uit te voeren met zo min mogelijk administratieve lasten.
Gert-Jan van Vorst (Entrea Lindenhout)
Gert-Jan heeft de rol van contractmanager bij Entrea Lindenhout, een Gelderse jeugdzorgorganisatie. Met zijn ervaring bij onder andere het Zorginstituut en in de ontwikkeling en het beheer van de contractstandaarden bij het Ketenbureau Sociaal Domein, kijkt hij breder dan alleen de scope van Jeugdzorg Nederland.
Ik probeer verbanden te leggen met de Hervormingsagenda en andere maatschappelijke ontwikkelingen. Mijn rol is meer aanjagend: wij kunnen de verandering niet in ons eentje realiseren, maar we kunnen die verandering wel mogelijk maken. Mijn hoop is dat we door standaardisatie de enorme variatie in contracten terugbrengen. Daarmee besparen we niet alleen tijd en kosten, maar kunnen we ook meer geld en aandacht besteden aan gezinnen en kinderen die het nodig hebben.
Welke uitdagingen of kansen zie je binnen jullie branche die dit programma kan helpen aanpakken?
De uitdaging zit vooral in het verbinden van de verschillende belangen. Hoe zorgen we er bijvoorbeeld voor dat beleidsvrijheid niet in de weg staat om te komen tot anders organiseren? En hoe zorgen we ervoor dat iedereen niet denkt vanuit een eigen werkelijkheid, maar vanuit een breder perspectief kijken naar dat wat goed is voor het geheel. Door in het programmateam die gesprekken te voeren en belangen open te benoemen, kunnen we stappen zetten.
We hebben zelf toegelaten dat er een enorme variatie is ontstaan in contracten en werkwijzen. Die variatie drukt zwaar op aanbieders én gemeenten. Dit programma helpt om dat terug te dringen. De uitdaging is om niet alleen bestaande lasten te verlichten, maar ook echt te vernieuwen en te werken vanuit vertrouwen. Als we belangen durven loslaten en kiezen voor gezamenlijke kaders, kunnen we veel winnen. Het is noodzakelijk dat we die stap nu zetten.
Hoe kunnen instellingen actief bijdragen en welke stappen kunnen ze nu al zetten?
Instellingen, en gemeenten kunnen actief meedenken via hun branchevereniging of koepel. Hoe meer expertise we kunnen benutten, hoe beter de oplossingen aansluiten bij de praktijk. Daarnaast helpt het om gebruik te maken van de bestaande hulpmiddelen en producten, zodat we niet telkens het wiel opnieuw uitvinden. Dit zijn o.a. de Contractstandaarden, handreiking voor vaststelling tarief gezinshuizen, richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming van het NJi, werkwijze Ambulante Spoedhulp, iStandaarden voor berichtenverkeer etc. Er is al héél veel geüniformeerd of zelfs gestandaardiseerd, maar de toepassing ervan loopt soms wat achter.
Aanbieders en gemeenten moeten vooral met elkaar in gesprek gaan, zeker bij aanbestedingen en contractafspraken en het proces daaraan voorafgaand: wat willen we nu eigenlijk? Wanneer een contract afwijkt van landelijke kaders, spreek dat dan uit. Door als aanbieders gezamenlijk op te trekken en signalen te geven, kunnen we sturen naar meer uniforme contracten en dekkende tarieven. Ga daarom ook als aanbieders met elkaar in gesprek! Ook is er veel winst te behalen door van elkaar te leren: hoe doet een andere organisatie het, en wat kunnen wij daarvan overnemen?
Zijn er verder nog zaken die voor jullie belangrijk zijn als het gaat om standaardisatie?
Voor Jeannette en Gert-Jan is het cruciaal dat toezicht en borging goed worden geregeld. Anders blijven gemeenten en aanbieders ieder hun eigen regels bedenken, en dan verandert er weinig. Standaardisatie werkt alleen als er ook afspraken zijn over naleving en onderhoud en als we handelen vanuit hetzelfde perspectief op de doelen die we met de Hervormingsagenda nastreven.